Việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ làm thay đổi tương quan quyền lực tại Quốc hội, mở ra những khả năng điều chỉnh chính sách thương mại, thuế quan và đầu tư, qua đó đặt kinh tế thế giới cùng doanh nghiệp Việt Nam trước những cơ hội và thách thức mới.
- Khoảnh khắc cột xoáy nối mây dông với mặt biển
- Không khí lạnh tăng cường, nhiều khu vực bước vào đợt thời tiết cực đoan
- Công an giải cứu 4 nữ sinh nghi bị giam giữ tại Hà Nội
Cuộc bầu cử giữa kỳ đã tạo ra thay đổi đáng kể trong cán cân chính trị Mỹ khi đảng Dân chủ giành ít nhất 54 ghế tại Thượng viện và khoảng 250 ghế tại Hạ viện, vượt ngưỡng đa số 218 ghế. Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh chi phí sinh hoạt cao và giá năng lượng tăng, đồng thời khiến giới đầu tư phải đánh giá lại triển vọng chính sách kinh tế của nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Ngay sau bầu cử, thị trường tài chính ghi nhận những phiên giao dịch nhiều biến động. Trong phiên 5/11, chỉ số Nasdaq Composite giảm 5,5%, S&P 500 mất 4,4%, còn Dow Jones giảm hơn 3,4%; nhóm cổ phiếu công nghệ và bán dẫn chịu sức ép đáng kể, trong đó Nvidia giảm khoảng 9,3%, Broadcom mất 10,43%.
Sang phiên 6/11, áp lực bán lan rộng tại châu Á. Chỉ số KOSPI của Hàn Quốc có thời điểm giảm hơn 8%, khiến thị trường phải kích hoạt cơ chế ngắt mạch và tạm dừng giao dịch; Nikkei 225 của Nhật Bản giảm khoảng 5,9%. Tại Việt Nam, VN-Index cũng mất gần 15,4 điểm, xuống còn 1.725,36 điểm.
Một trong những mối quan tâm của nhà đầu tư là khả năng Quốc hội Mỹ tăng cường giám sát lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), nhất là hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu, mức tiêu thụ năng lượng và những tác động đến môi trường. Nếu các quy định về môi trường, năng lượng và cấp phép dự án được siết chặt, kế hoạch mở rộng hạ tầng AI có thể chậm lại, kéo theo ảnh hưởng đến ngành sản xuất chip, máy chủ, thiết bị mạng và điện toán đám mây. Tuy nhiên, đợt bán tháo cũng phản ánh những lo ngại đã tồn tại trước đó về định giá cổ phiếu và hiệu quả đầu tư AI.
Chính sách thuế quan và bài toán thích ứng của doanh nghiệp Việt
Việc đảng Dân chủ kiểm soát hai viện Quốc hội khiến chính quyền Tổng thống Donald Trump gặp thêm trở ngại khi triển khai chương trình nghị sự kinh tế. Dù vậy, thay đổi về tương quan quyền lực chưa đồng nghĩa với việc các biện pháp thuế quan sẽ được điều chỉnh ngay lập tức.
Quốc hội mới có thể tăng cường giám sát, tổ chức điều trần và yêu cầu Nhà Trắng giải trình về ảnh hưởng của thuế nhập khẩu đối với doanh nghiệp, người tiêu dùng và lạm phát. Đảng Dân chủ cũng có khả năng thúc đẩy các dự luật nhằm hạn chế hoặc bãi bỏ một số mức thuế. Tuy nhiên, việc đảo ngược chính sách không dễ thực hiện bởi nhiều biện pháp thuế quan của chính quyền ông Trump được triển khai dựa trên thẩm quyền hành pháp theo các đạo luật hiện hành.
Ngay cả khi Quốc hội thông qua dự luật thay đổi chính sách, Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết. Muốn vượt qua quyết định này, dự luật phải nhận được ít nhất 2/3 số phiếu tại cả Thượng viện và Hạ viện.
Thực tế cho thấy chính sách thuế quan của Mỹ có tính kế thừa qua nhiều nhiệm kỳ tổng thống. Các mức thuế áp lên hàng hóa Trung Quốc theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 được triển khai từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump năm 2018, nhưng phần lớn vẫn được chính quyền Tổng thống Joe Biden duy trì, thậm chí tăng thêm đối với một số lĩnh vực chiến lược như xe điện, pin và bán dẫn.
Điều này cho thấy thuế quan không chỉ gắn với quan điểm của một đảng phái mà còn là công cụ bảo vệ năng lực sản xuất và lợi ích công nghệ của Mỹ. Vì vậy, dù cán cân quyền lực tại Quốc hội thay đổi, mục tiêu đưa sản xuất, công nghệ và dòng vốn đầu tư trở lại Mỹ nhiều khả năng vẫn được duy trì. Các ưu đãi đầu tư, yêu cầu về xuất xứ và công cụ thương mại tiếp tục có thể được sử dụng để khuyến khích doanh nghiệp xây dựng nhà máy tại nước này.
Đối với kinh tế toàn cầu, những thay đổi trong định hướng chính sách của Mỹ còn tác động đến ngân sách, đầu tư công nghệ và dòng vốn quốc tế. Các tập đoàn đa quốc gia có thể phải tính toán lại địa điểm sản xuất, kế hoạch đầu tư và cấu trúc chuỗi cung ứng. Những nền kinh tế tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất toàn cầu vừa có cơ hội đón dòng vốn dịch chuyển, vừa phải đáp ứng yêu cầu cao hơn về xuất xứ hàng hóa, môi trường và an ninh kinh tế.
Với Việt Nam, diễn biến chính trị tại Mỹ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thương mại, đầu tư và chuỗi cung ứng. Nếu một số biện pháp thuế quan được xem xét lại hoặc mở rộng diện miễn trừ, các ngành xuất khẩu như dệt may, da giày, đồ gỗ và thủy sản có thể có thêm thuận lợi.
Bên cạnh đó, lợi ích của doanh nghiệp Mỹ trong các hoạt động sản xuất, kinh doanh và chuỗi cung ứng tại Việt Nam cũng là yếu tố đáng chú ý. Hội đồng Kinh doanh Mỹ – ASEAN (USABC), Phòng Thương mại Mỹ tại Việt Nam (AmCham), cùng các doanh nghiệp và hiệp hội bán lẻ, may mặc, giày dép đã đưa ra những kiến nghị liên quan đến thuế quan và môi trường thương mại. Đây là cơ sở để các bên tiếp tục trao đổi, hướng tới những giải pháp phù hợp với lợi ích của doanh nghiệp hai nước.
Trong bối cảnh hiện nay, kết quả bầu cử giữa kỳ chưa tạo ra sự thay đổi tức thời trong chính sách kinh tế Mỹ, nhưng có thể khiến hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump khó dự đoán hơn, đặc biệt ở các lĩnh vực thuế quan, công nghệ, năng lượng và ngân sách.
Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam cần chuẩn bị nhiều phương án ứng phó, từ khả năng thuế quan tiếp tục được duy trì đến việc một số mặt hàng được xem xét miễn trừ hoặc điều chỉnh. Đồng thời, các yêu cầu về quy tắc xuất xứ, chống lẩn tránh thuế, lao động và môi trường có thể được giám sát chặt chẽ hơn. Minh bạch nguồn gốc hàng hóa và đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu vì thế vẫn là những yếu tố quan trọng để doanh nghiệp duy trì đơn hàng và năng lực cạnh tranh.
Vũ Phượng (tổng hợp)
