Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu thay Quỹ bình ổn giá xăng dầu hiện hành bằng cơ chế dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc và các công cụ thuế nhằm nâng cao hiệu quả điều hành thị trường.
- 13 chiến sĩ cảnh sát xuyên đêm giải cứu 3 người mắc kẹt trong đám cháy
- Chuyên án 096B bóc gỡ đường dây dàn xếp tỷ số trong thể thao Việt Nam
- Bốn người bị khởi tố trong vụ ‘chạy đỗ’ viên chức giáo dục
Kết luận thanh tra chuyên đề diện rộng về hoạt động kinh doanh xăng dầu do Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn ký ban hành đã chỉ ra nhiều bất cập trong quản lý quỹ. Cuộc thanh tra tại 260 doanh nghiệp cũng phát hiện 20 thương nhân đầu mối trích lập, chi sử dụng quỹ chưa đúng quy định, với số tiền khoảng 2.209 tỉ đồng khi xăng dầu chưa tiêu thụ.
Theo kiến nghị của Thanh tra Chính phủ, Thủ tướng cần chỉ đạo Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp Bộ Tài chính củng cố hệ thống kinh doanh xăng dầu theo hướng bền vững, bảo đảm nguồn cung cho nền kinh tế trong mọi tình huống.
Một trong những nội dung trọng tâm là nghiên cứu thay đổi cơ chế bình ổn giá hiện hành. Thay vì tiếp tục duy trì quỹ như hiện nay, cơ quan thanh tra đề xuất tăng dự trữ quốc gia, nâng mức dự trữ bắt buộc tại các thương nhân đầu mối và sử dụng chính sách thuế cùng những công cụ điều tiết phù hợp.
Kết luận thanh tra nêu rõ: “Nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá hiện hành, thay bằng dự trữ quốc gia, dự trữ bắt buộc tại thương nhân đầu mối, chính sách thuế và các công cụ điều tiết khác”.
Để thực hiện định hướng này, Thanh tra Chính phủ đề xuất xây dựng hệ thống kho, bể có dung tích lớn, đồng thời duy trì và nâng cao mức dự trữ bắt buộc đối với thương nhân đầu mối. Cơ quan này cũng kiến nghị đổi mới phương thức điều hành giá theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, nghiên cứu bãi bỏ việc Nhà nước công bố giá cơ sở.
Thanh tra Chính phủ đề xuất thay đổi cơ chế bình ổn giá xăng dầu, tăng cường dự trữ và sử dụng các công cụ điều tiết khác.(Ảnh minh họa: HPM)Theo phương án được đề xuất, thương nhân đầu mối sẽ chủ động tạo nguồn và công bố giá bán dựa trên giá thị trường quốc tế cùng các yếu tố chi phí thuộc phạm vi quản lý của Nhà nước.
Ở khâu phân phối, cơ quan thanh tra kiến nghị hạn chế tối đa số lượng thương nhân phân phối, chỉ duy trì một số đơn vị tại những địa bàn kinh tế cần thiết. Việc sắp xếp lại hệ thống cần hướng tới tập trung nguồn lực cho thương nhân đầu mối, đại lý và cửa hàng bán lẻ.
Thanh tra Chính phủ đồng thời đề xuất bắt buộc ứng dụng công nghệ thông tin để công khai, cập nhật giá bán trên toàn hệ thống, từ doanh nghiệp đầu mối đến các điểm bán lẻ. Yêu cầu này nhằm tăng tính minh bạch và bảo đảm quyền lựa chọn của người tiêu dùng.
Những đề xuất trên được đưa ra sau khi cơ quan thanh tra kiểm tra 260 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu và phát hiện nhiều bất cập trong việc trích lập, chi sử dụng, quản lý Quỹ bình ổn giá.
Trong số các vấn đề được chỉ ra, 20 doanh nghiệp là thương nhân đầu mối đã thực hiện trích lập và chi sử dụng quỹ không đúng quy định tại khoản 26 Điều 1 Nghị định 95/2021/NĐ-CP. Thay vì căn cứ theo quy định này, các đơn vị thực hiện tại thời điểm lập hóa đơn bán hàng theo hướng dẫn tại hai thông tư của Bộ Tài chính và Bộ Công Thương.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp đã thực hiện trích lập, chi sử dụng để được chi Quỹ bình ổn giá khoảng 2.209 tỉ đồng, dù lượng xăng dầu tương ứng chưa được tiêu thụ. Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ chưa xác định rõ lỗi của các đơn vị là cố ý hay vô ý, cũng như chưa làm rõ thiệt hại cụ thể.
Nguyên nhân được xác định xuất phát từ sự thiếu thống nhất giữa các quy định về sản lượng xăng dầu làm căn cứ tính toán. Nghị định 95/2021/NĐ-CP quy định việc trích lập, chi sử dụng quỹ dựa trên “sản lượng thực tế tiêu thụ”, trong khi các thông tư hướng dẫn của Bộ Tài chính lại căn cứ vào sản lượng tiêu thụ nội địa tại thời điểm lập hóa đơn nhưng chưa hướng dẫn cụ thể cách xác định.
Sự khác biệt này khiến doanh nghiệp có cách hiểu và vận dụng không giống nhau. Một số đơn vị thậm chí lập hóa đơn bán hàng cho công ty con để được chi Quỹ bình ổn giá, dù lượng xăng dầu đã xuất hóa đơn vẫn chưa ra khỏi hệ thống doanh nghiệp.
Ngoài ra, cơ quan thanh tra phát hiện một doanh nghiệp trích lập, chi sử dụng quỹ sai kỳ tính so với kỳ điều chỉnh giá, với số tiền khoảng 6,63 tỉ đồng. Đến thời điểm thanh tra, đơn vị đã khắc phục bằng cách nộp lại khoản tiền này vào quỹ.
Đối với trường hợp trên, Thanh tra Chính phủ đã lập biên bản về dấu hiệu vi phạm hành chính và chuyển hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý.
Để khắc phục những hạn chế trong quản lý quỹ, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp Bộ Công Thương rà soát, sửa đổi các quy định còn bất cập. Hai bộ cũng cần kiểm tra, làm rõ và xử lý theo thẩm quyền những dấu hiệu vi phạm hành chính liên quan đến việc trích lập, chi sử dụng quỹ.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương được đề nghị phối hợp với chính quyền địa phương kiểm tra hoạt động kinh doanh xăng dầu, làm rõ và xử lý các dấu hiệu vi phạm, trong đó có việc công khai thông tin về Quỹ bình ổn giá.
Đức Vinh (tổng hợp)
