Điện mặt trời mái nhà trong lựa chọn của các gia đình

Tại Nghệ An, tỉnh đang xây dựng chính sách dự kiến hỗ trợ khoảng 40 tỷ đồng cho các hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ, nhằm giảm bớt chi phí đầu tư ban đầu.

Trong giai đoạn 2027-2030, nguồn kinh phí này dự kiến được phân bổ bình quân không quá 10 tỷ đồng mỗi năm. Chính sách hướng đến cả hộ nghèo, hộ cận nghèo và những gia đình có nhu cầu sử dụng nguồn năng lượng tái tạo trong sinh hoạt.

Với nhiều gia đình, tiền điện hằng tháng luôn là khoản chi đáng kể, nhất là vào mùa hè khi nhu cầu sử dụng điều hòa, thiết bị làm mát và các đồ dùng điện tăng cao. Bởi vậy, việc tận dụng ánh nắng để sản xuất điện ngay trên mái nhà đang trở thành một phương án được người dân quan tâm.

Tại xã Nghi Lộc, gia đình bà Nguyễn Thị Liễu đã lựa chọn lắp đặt hệ thống điện mặt trời để phục vụ nhu cầu sinh hoạt. Thay vì sử dụng điện từ lưới điện quốc gia cho toàn bộ thiết bị, gia đình bà chủ động bố trí thời gian vận hành những thiết bị tiêu thụ công suất lớn vào khoảng 10h-15h mỗi ngày, khi hệ thống có điều kiện tạo ra nhiều điện hơn.

Hiệu quả được thể hiện qua khoản tiền điện phải thanh toán. Theo bà Liễu, vào mùa hè, hóa đơn tiền điện của gia đình từng ở mức 5-6 triệu đồng mỗi tháng, nhưng sau khi sử dụng điện mặt trời đã giảm xuống còn khoảng 1-1,5 triệu đồng.

“Tuy chi phí đầu tư ban đầu khá lớn nhưng đổi lại gia đình chủ động hơn về nguồn điện, không còn áp lực hóa đơn tiền điện hàng tháng”, bà Liễu chia sẻ.

Từ mức chênh lệch này, số tiền gia đình có thể tiết kiệm ước tính khoảng 3,5-5 triệu đồng mỗi tháng, tương đương 42-60 triệu đồng trong một năm. Dù vậy, hiệu quả thực tế còn tùy thuộc vào sản lượng điện hệ thống tạo ra, thời điểm sử dụng và lượng điện sinh hoạt vẫn phải lấy từ lưới điện.

Một yếu tố khác có thể nâng cao khả năng khai thác nguồn điện tại chỗ là pin lưu trữ. Phần điện dư thừa được tạo ra trong những giờ có nắng có thể tích trữ để sử dụng vào buổi tối hoặc thời điểm hệ thống không sản xuất điện, thay vì chỉ phụ thuộc vào nguồn điện mặt trời tức thời.

Tuy nhiên, đầu tư hệ thống có pin lưu trữ cũng đồng nghĩa với việc phải chuẩn bị nguồn kinh phí lớn hơn. Theo mặt bằng giá tham khảo trên thị trường năm 2026, một hệ thống hòa lưới công suất 3 kWp không có pin lưu trữ có giá khoảng 24-30 triệu đồng, trong khi hệ thống 5 kWp dao động khoảng 40-45 triệu đồng.

Nếu tích hợp pin lưu trữ, chi phí tham khảo của hệ thống 3 kWp có thể tăng lên 35-40 triệu đồng; với công suất 5 kWp, mức đầu tư vào khoảng 60-65 triệu đồng. Những gia đình có nhu cầu sử dụng điện lớn hơn, lựa chọn hệ thống từ 10 kWp trở lên sẽ cần chuẩn bị khoản kinh phí cao hơn, tùy cấu hình thiết bị và dung lượng lưu trữ.

Đây là những mức giá tham khảo, không phải chi phí cố định cho mọi công trình. Diện tích mái nhà, nhu cầu tiêu thụ điện, chủng loại thiết bị và điều kiện thi công đều ảnh hưởng đến tổng mức đầu tư của từng hộ.

Bên cạnh khả năng cân đối tài chính, người dân cũng cần chú ý đến chất lượng thiết bị và yêu cầu kỹ thuật trong quá trình lắp đặt. Việc tính toán công suất tấm quang điện, thiết bị chuyển đổi, pin lưu trữ và hệ thống bảo vệ phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả vận hành, an toàn điện và phòng cháy chữa cháy.

Thực tế tại Nghệ An cho thấy dư địa phát triển nguồn điện này vẫn còn đáng kể. Toàn tỉnh hiện có 964.905 hộ gia đình sử dụng điện, nhưng số hộ lắp đặt điện mặt trời mái nhà mới khoảng 2.200, tương đương 0,23%.

Riêng trong năm 2026, toàn tỉnh ghi nhận trên 1.900 hộ lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà. Với điều kiện khí hậu có nhiều thời điểm nắng, nguồn năng lượng này còn khả năng được khai thác để phục vụ sinh hoạt, đồng thời góp phần giảm áp lực cung ứng điện.

Dù vậy, khoản tiền phải bỏ ra ban đầu vẫn là trở ngại đối với không ít gia đình, đặc biệt là những hộ có điều kiện kinh tế hạn chế. Đây cũng là vấn đề được đặt ra trong quá trình Nghệ An xây dựng chính sách hỗ trợ, hướng đến việc đưa giải pháp năng lượng sạch đến gần hơn với người dân.

Theo dự thảo Nghị quyết về chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện giai đoạn 2027-2030, tỉnh dự kiến dành khoảng 40 tỷ đồng để triển khai. Kinh phí bình quân mỗi năm không quá 10 tỷ đồng.

Đối với hộ nghèo và hộ cận nghèo, mức hỗ trợ được đề xuất tối đa 6 triệu đồng cho hệ thống tấm quang điện và 3 triệu đồng cho hệ thống lưu trữ điện. Như vậy, tổng số tiền hỗ trợ đối với mỗi hộ thuộc nhóm này không vượt quá 9 triệu đồng.

Các hộ gia đình còn lại dự kiến được hỗ trợ tối đa 2 triệu đồng cho hệ thống điện mặt trời và 2 triệu đồng cho thiết bị lưu trữ. Tổng mức hỗ trợ của mỗi hộ thuộc nhóm này không quá 4 triệu đồng.

Dự thảo cũng đặt ra những yêu cầu cụ thể đối với hệ thống được hỗ trợ. Công suất điện mặt trời mái nhà phải đạt từ 1 kWp trở lên; nếu có lắp pin lưu trữ, dung lượng thiết bị phải tối thiểu 1 kWh.

Một điều kiện đáng chú ý khác là các hộ gia đình phải cam kết sử dụng hệ thống đúng mục đích trong ít nhất 4 năm. Những quy định này nhằm gắn khoản hỗ trợ với việc khai thác hệ thống trên thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động đầu tư, lắp đặt ban đầu.

Nếu được thông qua và triển khai, chính sách dự kiến sẽ giúp giảm một phần gánh nặng tài chính cho người dân khi tiếp cận điện mặt trời mái nhà. Đặc biệt, mức hỗ trợ dành cho hộ nghèo và hộ cận nghèo cao hơn nhóm gia đình còn lại thể hiện sự ưu tiên đối với những đối tượng có khả năng gặp khó khăn hơn khi cân đối chi phí đầu tư.

Từ câu chuyện tiết kiệm tiền điện của những hộ đã lắp đặt đến kế hoạch hỗ trợ đang được Nghệ An xây dựng, điện mặt trời mái nhà đang mở ra thêm một hướng lựa chọn trong sử dụng năng lượng tại gia đình. Khi người dân được tiếp cận giải pháp phù hợp với điều kiện kinh tế và nhu cầu thực tế, nguồn năng lượng tái tạo này có thêm cơ hội phát triển, góp phần thúc đẩy thói quen sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả và hướng đến một cộng đồng xanh hơn.

Nguyễn Chiu (tổng hợp)