Hàng nghìn người mắc kẹt giữa lũ lịch sử ở Đăk Lăk, dù đã có cảnh báo trước. Vì sao công tác giải cứu chậm trễ? Nhiều nguyên nhân cho thấy tình huống vượt tầm kiểm soát.
Thủy điện xả lũ kỷ lục và mưa lớn diện rộng
Đêm 19/11, chị Nguyễn Thị Phương (35 tuổi, thôn Mỹ Điền, xã Hòa Thịnh) một tay ôm con nhỏ, tay còn lại bám mái để giữ con lớn khỏi bị dòng nước nuốt chửng. Điện mất, liên lạc chập chờn khiến chị không cập nhật được tình hình mưa lũ. Cùng lúc đó, thủy điện Sông Ba Hạ xả lũ với lưu lượng kỷ lục 16.100 m³/s, cuốn phăng toàn bộ đồ đạc chỉ trong vài giờ.
Mặc dù cơ quan khí tượng đã đưa ra cảnh báo, người dân khó hình dung mức độ nghiêm trọng vì nước lên gấp 3 lần đỉnh lũ lịch sử năm 1993. Khi nước ngập qua mái nhà, nhiều hộ buộc phải tháo ngói để tìm lối thoát.
Tại xã Hòa Thịnh, hơn 4.820/8.255 nhà bị ngập hoàn toàn, 25 người thiệt mạng. Nhiều thôn như Phú Phong, Phú Mỹ, Mỹ Điền… có tới hàng nghìn người bị cô lập nhiều ngày.
Địa hình chia cắt, phương tiện cứu hộ quá ít
Theo lãnh đạo hai xã Hòa Thịnh và Hòa Xuân, nước dâng cực nhanh trong đêm khiến lực lượng tại chỗ không thể tiếp cận người dân. Lúc cao điểm, sóng lớn, dòng chảy xiết khiến canô dễ lật, nhiều đoạn bị cô lập hoàn toàn.
Một điểm nghẽn lớn là thiếu phương tiện cứu nạn. Xã Hòa Thịnh chỉ có vài vỏ lãi, không đủ vào sâu vùng ngập. Việc bổ sung canô từ công an, quân đội mất nhiều giờ, tổng cộng cũng chỉ khoảng 10 chiếc.
Hòa Xuân có một canô công an, hai canô biên phòng vốn quen hoạt động ngoài biển nên khó di chuyển trong nước xiết. Nhiều tổ chức, cá nhân hỗ trợ canô nhưng phải thuê xe cẩu đưa vào vùng ngập sâu, tiếp tục làm chậm tiến độ giải cứu. Đội cứu hộ tư nhân cũng gặp khó khăn vì dây điện, rào thép và dòng nước đục ngầu. Trong đêm lũ lên nhanh nhất, phần lớn đàn ông vắng nhà đi làm xa, khiến nhiều hộ thiếu người xử lý khi tình thế nguy cấp xảy ra.
Những lỗ hổng trong cảnh báo và ứng phó thiên tai
Chuyên gia khí tượng nhận định mức rủi ro thực tế có thể đã đạt cấp 5 – mức thảm họa. Lũ dâng nhanh đột ngột là sự cộng hưởng giữa mưa kéo dài và lượng xả cực lớn từ hồ thủy điện.
Các chuyên gia cho rằng nhiều người dân không hiểu rõ mức độ nguy hiểm vì thông báo hiện nay chủ yếu là số liệu mưa và lưu lượng xả, khó hình dung độ ngập thực tế. Vì vậy cần:
- Gửi cảnh báo bằng SMS tự động khi mất điện, mất mạng.
- Lắp cột đo lũ tại khu dân cư để người dân đối chiếu trực tiếp.
- Biên soạn cẩm nang sinh tồn phát đến từng hộ.
- Công khai minh bạch dữ liệu xả lũ để rút kinh nghiệm.
Trong bối cảnh “thiên tai vượt sức tưởng tượng”, các chuyên gia cho rằng hệ thống phòng chống thiên tai cần được đặt ở trạng thái “báo động đỏ”, huy động sớm trực thăng và tàu thuyền chuyên dụng để tiếp cận tâm lũ.
Theo: VnExpress
