Chuyên gia Pháp Emmanuel Cerise đề nghị Hà Nội cấm xe máy xăng ở quy mô lớn hơn, cho rằng chỉ khi mở rộng phạm vi mới tạo được công bằng và hiệu quả chuyển đổi xanh.
Cấm xe máy xăng và kinh nghiệm chuyển đổi xanh từ vùng Paris
Theo lộ trình của Chính phủ, từ tháng 7/2026, Hà Nội sẽ dừng xe máy chạy xăng trong vành đai 1; đến năm 2028 hạn chế ôtô cá nhân dùng nhiên liệu hóa thạch ở vành đai 1 và 2; và năm 2030 áp dụng cho toàn bộ phương tiện cá nhân sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong vành đai 3. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phát triển giao thông công cộng thân thiện môi trường.
Kiến trúc sư Emmanuel Cerise – Trưởng đại diện Vùng Ile-de-France tại Hà Nội, Giám đốc PRX Vietnam – chia sẻ kinh nghiệm của Paris trong hành trình chuyển đổi năng lượng xanh. Ông cho biết vùng Paris đã bắt đầu chiến lược này gần một thập kỷ trước, tập trung vào hai loại phương tiện chủ lực: xe buýt điện pin và xe buýt chạy khí sinh học. Khí sinh học phù hợp với các tuyến dài nhờ chi phí hợp lý, trong khi xe buýt điện đáp ứng tốt mạng lưới đô thị với quãng đường vừa phải và hạ tầng sạc được mở rộng.
Đến nay, Paris đã chuyển 64 bến xe sang dùng khí sinh học và 17 bến sang điện, với tổng đầu tư khoảng 1,5 tỷ euro. Thành phố cũng triển khai xe điện mặt đất, hệ thống xe đạp công cộng và thử nghiệm xe buýt hydro. Bài học quan trọng nhất, theo ông Cerise, là cần tránh đầu tư dàn trải vào các giải pháp trung gian kém hiệu quả.
Bài toán tài chính cho phương tiện xanh
Một trong những rào cản lớn nhất là chi phí đầu tư. Xe buýt điện hiện có giá cao gấp đôi xe diesel. Paris giải quyết bằng việc chia sẻ chi phí giữa nhà nước và doanh nghiệp: ngân sách công đầu tư cho bến bãi, lưới điện và bảo dưỡng; doanh nghiệp mua xe mới nhờ hợp đồng vận hành dài hạn đảm bảo hoàn vốn.
Ngoài ra, Paris tận dụng nguồn vốn từ chính phủ Pháp, các khoản vay xanh và hỗ trợ của Liên minh châu Âu. Cách huy động tài chính đa nguồn này giúp thành phố duy trì tiến độ mà không phụ thuộc vào một kênh ngân sách duy nhất.
Theo ông Cerise, Hà Nội có thể áp dụng mô hình hợp tác công – tư, đồng thời tiếp cận các quỹ quốc tế như Ngân hàng Thế giới, Quỹ Khí hậu xanh hay AFD để giảm gánh nặng lên ngân sách, tạo động lực tăng tốc chuyển đổi.
Điều kiện để người dân chấp nhận chuyển đổi
Paris cho thấy giao thông xanh chỉ hiệu quả khi người dân thực sự tin tưởng và sử dụng. Thành phố này tích hợp toàn bộ hệ thống, áp dụng thẻ Navigo đi lại không giới hạn, giá vé phù hợp với từng nhóm thu nhập, kết hợp với các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về tần suất, độ đúng giờ và tiện nghi.
Song song, Paris giảm phụ thuộc phương tiện cá nhân bằng cách tăng phí đỗ xe, hạn chế chỗ đỗ, giảm tốc độ ở nhiều tuyến xuống 30 km/h và mở rộng không gian đi bộ.
Về hỗ trợ người dân, ông Cerise đánh giá chính sách của Hà Nội – hỗ trợ 5 triệu đồng khi đổi sang xe máy điện – là tín hiệu tích cực, nhưng cần tập trung vào nhóm thu nhập thấp để tránh lặp lại thất bại của Paris trong mô hình “vùng phát thải thấp”. Ông khuyến nghị Hà Nội tổ chức khảo sát quy mô lớn nhằm hiểu nhu cầu và mức độ sẵn sàng chuyển đổi của từng nhóm dân cư.
Với hạ tầng trạm sạc, ông cho rằng mở rộng phạm vi cấm xe máy xăng sang vành đai 2 hoặc 3 sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hơn. Mở rộng quy mô sẽ khiến người dân ở khu vực rộng lớn hơn chủ động chuyển sang xe điện và tạo hiệu ứng thị trường rõ rệt. Cùng với đó, Hà Nội cần truyền thông bằng số liệu khoa học về an toàn pin, học hỏi mô hình trạm sạc thông minh từ Bắc Kinh, Đài Loan và nghiên cứu giải pháp đổi pin – dù tốn kém nhưng không bất khả thi nếu hợp tác cùng doanh nghiệp.
Theo ông Cerise, điều Hà Nội cần nhất hiện nay là “đi thẳng vào quy mô lớn”, ít nhất trong vành đai 2, để có đủ sức mạnh đàm phán, hoạch định và tạo ra thay đổi thực chất cho quá trình chuyển đổi xanh của đô thị.
Theo: VnExpress
