Hàng loạt sự cố xả lũ từ các thủy điện nhỏ khiến đại biểu Quốc hội yêu cầu rà soát toàn diện, siết quy trình vận hành và ưu tiên phát triển năng lượng an toàn hơn.
Thủy điện nhỏ gây lo ngại vì nhiều lần xả lũ ảnh hưởng hạ du
Thảo luận về Nghị quyết cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, đại biểu Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) cho rằng dự thảo dù đã tiếp thu nhiều nội dung quan trọng nhưng vẫn thiếu đề cập đến nhóm thủy điện nhỏ và vừa – loại hình nhiều năm qua liên tục phát sinh sự cố xả lũ gây thiệt hại cho người dân vùng hạ du.
Ông nhấn mạnh: phát triển năng lượng là yêu cầu cấp thiết, nhưng mọi dự án phải đảm bảo không đe dọa môi trường, an ninh – quốc phòng và tính mạng con người. Với thủy điện, đặc biệt là thủy điện nhỏ, điều kiện tiên quyết là hồ chứa phải vận hành an toàn, có dung tích phù hợp và tuân thủ chặt chẽ quy trình tích – xả.
Đại biểu dẫn chứng gần 20 công trình từng gây hệ lụy cho hạ du như Sông Lô 8A (Tuyên Quang – Hà Giang), Thác Giềng 1 (Bắc Kạn), Nậm Pông – Nậm Xây (Lai Châu), Suối Sập 1, 2 (Sơn La), Bản Vẽ – Hủa Na (Nghệ An), A Lưới – Rào Trăng (Thừa Thiên Huế), Đăk Mi, Plei Kần và một số nhà máy thuộc lưu vực Sê San.
Theo ông, ba nguyên nhân chính dẫn tới thiệt hại gồm vị trí đặt nhà máy ở khu vực địa hình dốc, dung tích hồ chứa quá nhỏ và quy trình xả lũ thiếu thông báo kịp thời, khiến người dân không đủ thời gian di dời. Tình trạng “lũ chồng lũ” từng được Chính phủ cảnh báo cũng xuất phát từ những yếu tố này.
Yêu cầu rà soát toàn diện trước nguy cơ rủi ro
Hiện cả nước có gần 200 dự án thủy điện nhỏ và vừa được phê duyệt theo Quyết định 1682 cuối năm 2024. Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Anh Trí, hệ thống văn bản pháp lý hiện hành chưa quan tâm đúng mức đến nhóm dự án này dù chúng liên quan trực tiếp đến an toàn của cộng đồng.
Ông kiến nghị Quốc hội và Chính phủ cần rà soát toàn bộ các thủy điện nhỏ và vừa đang vận hành, yêu cầu khắc phục triệt để các nguy cơ gây mất an toàn; kiên quyết đóng cửa những dự án không đáp ứng yêu cầu; bồi thường thỏa đáng cho người dân khi xảy ra thiệt hại và xử lý hình sự trường hợp gây ra tổn thất về người.
Đại biểu cũng đề xuất không tiếp tục phát triển thủy điện nhỏ ở khu vực địa hình dốc, nhiều suối hoặc nơi thiếu điều kiện đảm bảo vận hành an toàn, đồng thời phải đánh giá lại toàn bộ dự án đã được phê duyệt trước khi cấp phép xây dựng mới.
Định hướng thay thế bằng năng lượng tái tạo
Bên cạnh những kiến nghị siết chặt quản lý, đại biểu Nguyễn Anh Trí cho rằng Nhà nước nên ưu tiên đầu tư các thủy điện lớn – nhóm công trình có đầy đủ năm chức năng gồm phát điện, thủy lợi, thủy sản, du lịch và điều hòa môi trường.
Song song với đó, cần đẩy mạnh phát triển điện gió, điện mặt trời, các nguồn năng lượng tái tạo mà Việt Nam có lợi thế tự nhiên, công nghệ đã phát triển mạnh và ít rủi ro hơn so với thủy điện nhỏ.
Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên khẳng định những góp ý của đại biểu là xác đáng và Bộ sẽ tiếp thu đầy đủ. Theo ông, hệ thống pháp luật hiện hành đã có khung quy định tương đối đầy đủ nhưng cần được rà soát toàn diện để phù hợp hơn với thực tiễn.
Nội dung về thủy điện nhỏ sẽ được Bộ Công Thương đưa vào hồ sơ sửa đổi Luật Điện lực, dự kiến trình Quốc hội năm 2026.
Theo: Dân Trí
