Bom chùm là loại vũ khí không chỉ gây sát thương diện rộng trong chiến sự, mà còn để lại hiểm họa kéo dài cho dân thường nhiều năm sau xung đột.
- Phim điện ảnh “Mùi Phở” hướng đến giá trị văn hóa và thị trường quốc tế
- Trung Quốc: Chú rể ôm nhầm em vợ trong ngày trọng đại vì ngoại hình quá giống nhau
- 7 thực phẩm giúp bổ thận và ngăn ngừa lão hóa
Bom chùm là gì và được sử dụng từ khi nào?
Theo Convention on Cluster Munitions, bom chùm là loại vũ khí được thiết kế để phát tán hoặc giải phóng nhiều đạn con, mỗi quả nặng dưới 20kg. Đây là loại vũ khí nổ có thể được thả từ máy bay hoặc gắn trên đầu đạn pháo, tên lửa phóng từ mặt đất.
Cấu tạo của bom chùm gồm một “bom mẹ” chứa nhiều “bom con” bên trong. Khi tiếp cận mục tiêu, bom mẹ phát nổ trên không, giải phóng hàng loạt bom con xuống khu vực rộng lớn. Bản thân bom mẹ ít gây sát thương trực tiếp, nhưng các bom con mới là tác nhân chính gây thiệt hại.
Các bom con sẽ phát nổ khi chạm đất hoặc va chạm với mục tiêu, gây thương vong trên diện rộng và phá hủy công trình, phương tiện. Chính cơ chế phân tán này khiến bom chùm có khả năng tác động tới nhiều mục tiêu trong cùng một thời điểm.
Bom chùm được ghi nhận sử dụng lần đầu trong Chiến tranh Thế giới thứ 2, khoảng năm 1942, khi Liên Xô triển khai để chống lại xe tăng Đức. Sau đó, Đức cũng phát triển loại vũ khí này vào năm 1943, và nhiều quốc gia khác như Mỹ, Anh tiếp tục cải tiến và sử dụng trong các cuộc xung đột.
Kể từ sau Thế chiến II, ít nhất 23 quốc gia đã từng sử dụng bom chùm trong các cuộc chiến tranh, trải rộng ở nhiều khu vực như Đông Nam Á, Trung Đông, Bắc Phi hay Mỹ Latinh. Gần đây, loại vũ khí này tiếp tục xuất hiện trong một số xung đột, làm dấy lên tranh cãi trong cộng đồng quốc tế.
Vì sao bom chùm bị lên án và bị cấm sử dụng?
Một trong những lý do chính khiến bom chùm bị lên án là tính chất sát thương không phân biệt mục tiêu. Khi được phát tán, các bom con rơi xuống diện rộng mà không thể kiểm soát chính xác, dễ gây thiệt hại cho khu dân cư và công trình dân sự.
Ngoài ra, tỷ lệ bom con không phát nổ ngay sau khi tiếp đất khá cao, có thể lên tới 40%. Những quả bom này trở thành vật liệu nổ còn sót lại, gây nguy hiểm lâu dài cho người dân, đặc biệt là trẻ em, ngay cả khi chiến sự đã kết thúc nhiều năm.
Theo Báo cáo Giám sát Bom Chùm năm 2022, đã ghi nhận ít nhất 23.082 trường hợp thương vong do bom chùm trên toàn cầu. Trong đó, phần lớn là dân thường, với khoảng 18.426 trường hợp liên quan đến bom con chưa nổ. Con số thực tế được cho là còn cao hơn do nhiều trường hợp không được thống kê đầy đủ.
Chính vì những hậu quả này, cộng đồng quốc tế đã thúc đẩy việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý nhằm kiểm soát và tiến tới loại bỏ loại vũ khí này. Công ước về bom, đạn chùm được thông qua ngày 30/5/2008 tại Dublin (Ireland) và chính thức ký kết vào tháng 12/2008 tại Oslo (Na Uy), trước khi có hiệu lực từ ngày 1/8/2010.
Công ước quy định cấm hoàn toàn việc sử dụng, sản xuất, tích trữ và chuyển giao bom chùm. Các quốc gia tham gia phải tiêu hủy kho vũ khí trong vòng 8 năm và tiến hành rà phá khu vực ô nhiễm trong vòng 10 năm, đồng thời hỗ trợ nạn nhân bị ảnh hưởng.
Đến nay, đã có 124 quốc gia ký kết công ước, trong đó 112 quốc gia đã phê chuẩn. Tuy nhiên, một số cường quốc quân sự như Mỹ, Nga, Trung Quốc hay Israel vẫn chưa tham gia, khiến việc kiểm soát loại vũ khí này trên phạm vi toàn cầu còn gặp nhiều thách thức.
Theo: Báo Dân trí
