Đầu tuần này, Nhà Trắng thông báo chấm dứt hợp đồng với toàn bộ 22 thành viên Hội đồng Khoa học quốc gia Mỹ, làm dấy lên nhiều tranh luận lớn về tương lai ngành nghiên cứu.
- Giá xăng dầu 29/4: Thế giới tăng mạnh, trong nước điều chỉnh sớm trước kỳ nghỉ lễ
- Tiêm filler trái phép: Một cá nhân bị phạt hơn 100 triệu đồng tại TPHCM
- Tử hình bị cáo sát hại hai người vì mâu thuẫn tình cảm
Thay đổi nhân sự tại cơ quan giám sát khoa học liên bang
Quyết định sa thải toàn bộ 22 thành viên Hội đồng Khoa học quốc gia (NSB) – cơ quan giám sát Quỹ Khoa học quốc gia (NSF) – được Nhà Trắng thông báo qua email với hiệu lực tức thì. Đây là động thái được giới chuyên gia mô tả là chưa từng có tiền lệ, bởi các thành viên hội đồng thường được bổ nhiệm theo nhiệm kỳ 6 năm nhằm bảo đảm tính ổn định và tránh bị chi phối bởi các thay đổi chính trị ngắn hạn. Việc giải tán đột ngột này khiến nhiều chương trình nghiên cứu và quyết định khoa học đang triển khai rơi vào trạng thái bất định.
Theo giới phân tích, bước đi này là một phần trong nỗ lực của chính quyền nhằm tái định hình vai trò của khoa học trong hệ thống quyền lực liên bang và cơ chế kiểm soát độc lập của hệ thống nghiên cứu Mỹ. NSB vốn đóng vai trò thiết yếu trong việc định hướng cho NSF, tổ chức tài trợ nghiên cứu lớn nhất quốc gia, đồng thời bảo đảm tầm nhìn dài hạn trong các lĩnh vực đổi mới và chính sách quốc gia. Việc thay đổi nhân sự toàn diện làm dấy lên lo ngại về sự suy yếu của các thể chế độc lập vốn là nền tảng cho sự phát triển khoa học.
Về phía chính quyền, Nhà Trắng giải thích rằng việc sa thải phù hợp với phán quyết của Tòa án tối cao năm 2021 liên quan đến các câu hỏi hiến pháp về quyền hạn của những người bổ nhiệm không qua Thượng viện phê chuẩn. Tuy nhiên, một số thành viên bị sa thải lo ngại điều này có thể mở đường cho việc đưa những cá nhân có quan điểm đảng phái vào hội đồng, khiến cơ quan này hoạt động theo mệnh lệnh thay vì giữ tính độc lập chuyên môn. Sự xuất hiện của các nhân vật mới không có chuyên môn khoa học chuyên sâu cũng là một điểm gây tranh luận.
Lo ngại về tác động dài hạn đối với hệ thống nghiên cứu
Cộng đồng khoa học bày tỏ sự quan ngại về việc phá bỏ có hệ thống các hạ tầng tư vấn chuyên môn của chính phủ. Cùng với việc thay đổi nhân sự, chính quyền đang tìm cách cắt giảm 50% ngân sách của NSF cho năm 2026, chuyển hướng tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như năng lượng hạt nhân, trí tuệ nhân tạo và máy lượng tử thay vì nghiên cứu cơ bản. Xu hướng này đã xuất hiện trước đó thông qua việc giải tán các hội đồng tư vấn tại Cơ quan Bảo vệ môi trường và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh.
Bà Zoe Lofgren, thành viên Ủy ban Khoa học Hạ viện, nhận định đây là một cuộc tấn công vào khoa học, có thể khiến các khoản tài trợ vốn dựa trên thành tích nghiên cứu bị ảnh hưởng bởi các yếu tố chính trị. Việc thay đổi cách thức vận hành của NSF được xem là dấu hiệu cho thấy những biến động sâu rộng trong kế hoạch quản lý nghiên cứu liên bang. Các chuyên gia cảnh báo rằng sự xáo trộn này dường như chỉ là vấn đề thời gian đối với các lĩnh vực nghiên cứu khoa học khác trong bộ máy chính phủ.
Ở góc độ vĩ mô, việc làm suy yếu các thể chế khoa học được cảnh báo có thể ảnh hưởng đến vị thế dẫn đầu của Mỹ trước sự cạnh tranh toàn cầu gay gắt. Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang đầu tư mạnh mẽ vào lực lượng lao động STEM và nghiên cứu phát triển, việc thay đổi hệ thống tư vấn tận tâm có nguy cơ làm giảm khả năng đổi mới trong thế kỷ tới. Những động thái này được giới quan sát đánh giá là sẽ định hình lại hoàn toàn diện mạo chính sách khoa học của quốc gia trong tương lai.
Theo: Báo Tuổi trẻ
