Kế hoạch cắt giảm hàng nghìn cơ sở công lập tại Việt Nam đang gây áp lực lớn lên ngành y tế và giáo dục khi nhà nước siết chặt chi tiêu ngân sách.
- Hà Nội: Vụ giải cứu trẻ bị nhốt trong ô tô tại Linh Đàm và những cảnh báo về an toàn
- Hà Tĩnh: Tranh luận về chi phí và tính hiệu quả của mô hình “lớp học thông minh”
- Tượng vàng của ông Trump tại Florida: Mục sư bác bỏ cáo buộc thờ cúng
Đơn vị sự nghiệp công lập: Làn sóng sáp nhập lan rộng toàn quốc
Kể từ năm 2017, Việt Nam đã xác định việc cải cách các đơn vị hưởng lương ngân sách là ưu tiên hàng đầu để tinh giản bộ máy hành chính cồng kềnh. Kết quả thống kê cho thấy trong 6 năm, hơn 7.400 đơn vị đã bị xóa sổ hoặc sáp nhập, vượt qua các kỳ vọng ban đầu của chính quyền. Tuy nhiên, áp lực vẫn chưa dừng lại khi lộ trình đến năm 2025 yêu cầu phải cắt giảm thêm hàng nghìn đầu mối nữa để tối ưu hóa nguồn lực quốc gia.
Tâm điểm của cuộc “đại phẫu” này nằm ở các trạm y tế và trường học tại các vùng nông thôn và miền núi. Tại Thanh Hóa, 26 trung tâm y tế cấp huyện đã chính thức bị giải thể từ đầu tháng 4 năm 2026, trong khi các tỉnh Gia Lai và Hà Tĩnh đang chuyển giao trạm y tế về cho cấp xã quản lý. Sự thay đổi mô hình quản lý này được kỳ vọng sẽ giúp bộ máy cơ sở linh hoạt hơn, dù thực tế vẫn còn nhiều lo ngại về việc xáo trộn nhân sự.
Gánh nặng tài chính là lý do chính thúc đẩy nhà nước thực hiện các biện pháp quyết liệt nhằm cắt giảm nguồn chi. Với hơn 70% cơ sở vẫn đang “sống” nhờ hoàn toàn vào tiền thuế của dân cho các chi phí vận hành thường xuyên, sự thay đổi là bắt buộc. Chính quyền đặt mục tiêu tăng gấp đôi số lượng các đơn vị có khả năng tự nuôi sống mình vào năm 2025, qua đó giảm dần sự lệ thuộc vào túi tiền của trung ương.
Những tiêu chí mới đầy khắt khe đối với bộ máy công
Một dự thảo pháp lý mới đang được Bộ Nội vụ hoàn thiện nhằm thay thế các quy định cũ vốn được cho là không còn phù hợp với bối cảnh mới. Điểm mới đáng chú ý nhất là việc mở rộng phạm vi kiểm soát đối với tất cả các khâu từ chuyển giao, phân loại cho đến xếp hạng đơn vị. Việc thành lập mới một cơ sở công lập hiện nay sẽ khó khăn hơn rất nhiều khi điều kiện tiên quyết là phải có phương án tự chủ tài chính ngay từ đầu.
Cơ chế quản lý mới cũng giới thiệu một bảng điểm chi tiết để định lượng hiệu quả làm việc của từng cơ quan. Những đơn vị có cơ sở vật chất tốt, nhân lực chất lượng cao và thực hiện chuyển đổi số mạnh mẽ sẽ được xếp hạng cao và hưởng nhiều ưu đãi. Ngược lại, những nơi duy trì bộ máy trì trệ, không đạt điểm số tối thiểu theo thang điểm 100 sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị xóa tên khỏi hệ thống quản lý nhà nước.
Quyền lực trong việc tuyển dụng nhân sự cũng sẽ được phân cấp mạnh mẽ hơn cho những đơn vị đã chứng minh được khả năng tài chính của mình. Những cơ sở tự bảo đảm chi thường xuyên sẽ được phép tự quyết định việc thành lập hoặc giải thể các phòng ban trực thuộc mà không cần xin phép quá nhiều cấp. Tuy nhiên, sự tự chủ này luôn đi kèm với những ràng buộc chặt chẽ về vị trí việc làm và danh mục nghề nghiệp để tránh tình trạng tuyển dụng tùy tiện.
Theo: Báo Dân trí
