Giới quan sát đang theo dõi sát sao tiến trình đàm phán giữa Tehran và Washington sau những tín hiệu lạc quan nhưng cũng đầy mâu thuẫn xuất hiện ngày 12/6.
- Đảo Kharg trở thành tâm điểm trong căng thẳng giữa Iran và Mỹ
- Iran chưa phê chuẩn bất kỳ thỏa thuận nào đối với Mỹ
- Mỹ hủy tấn công Iran, hướng tới thỏa thuận ngoại giao lịch sử
Những tín hiệu lạc quan từ Islamabad đến Washington
Kể từ khi xung đột bùng nổ vào ngày 28/02, đây là lần đầu tiên giới phân tích nhìn thấy một cơ hội thực sự cho việc chấm dứt các hành động thù địch. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 12/6 đã sử dụng mạng xã hội để gửi đi thông điệp rằng một thỏa thuận chưa bao giờ gần hơn thế. Việc ông đề cập đến “Bản ghi nhớ Islamabad” cho thấy các nỗ lực trung gian tại Pakistan đã mang lại những kết quả cụ thể, vượt xa những gì đã thảo luận tại Geneva vào ngày 17/02 trước đó.
Ở chiều ngược lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cho thấy sự hiện diện của mình trong tiến trình này khi đăng tải lại các tuyên bố từ phía Iran trên Truth Social vào ngày 12/6. Mặc dù ông Trump đã lên tiếng chỉ trích việc rò rỉ các chi tiết dự thảo không đúng sự thật, nhưng động thái này được cho là cách để ông khẳng định quyền kiểm soát đối với các cuộc thương lượng. Một số nhà quan sát nhận định rằng sự tương tác công khai này là dấu hiệu cho thấy một văn bản sơ bộ có thể đã được định hình.
Nhìn lại quá trình, sau lệnh ngừng bắn vào tháng 4, cả hai bên đã trải qua nhiều giai đoạn giao tranh cục bộ làm dấy lên lo ngại về một cuộc chiến toàn diện. Tuy nhiên, những diễn biến vào trung tuần tháng 6 cho thấy ngoại giao đang dần chiếm ưu thế trước các biện pháp quân sự. Sự thận trọng của Ngoại trưởng Araghchi khi yêu cầu truyền thông không suy đoán quá sớm về nội dung thỏa thuận phản ánh tính chất nhạy cảm và tầm quan trọng của các vòng đàm phán cuối cùng đang diễn ra.
Thách thức từ chương trình hạt nhân và rào cản chính trị
Dự thảo thỏa thuận mà Reuters hé lộ vào ngày 12/6 cho thấy những nhượng bộ đáng kể từ cả hai phía, đặc biệt là việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt dầu mỏ và mở lại eo biển Hormuz. Đây là những điều khoản có thể giúp Iran vực dậy nền kinh tế đang kiệt quệ do bị phong tỏa hàng tỷ USD tài sản trong thời gian dài. Đổi lại, việc chấm dứt các hoạt động tại mặt trận Lebanon sẽ là một bước lùi chiến lược của Tehran để đổi lấy sự tồn tại và phát triển về mặt kinh tế.
Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất nằm ở chương trình hạt nhân khi có sự mâu thuẫn lớn giữa thông tin từ Nhà Trắng và truyền thông nhà nước Iran. Phía Mỹ cho rằng Iran đã đồng ý tiêu hủy vật liệu hạt nhân, trong khi hãng thông tấn IRNA khẳng định Tehran sẽ tiếp tục bảo vệ quyền làm giàu uranium trong 60 ngày đàm phán tới. Sự vênh nhau về thông tin này cho thấy dự thảo vẫn còn nhiều điểm mờ và các bên có thể đang sử dụng truyền thông để gây sức ép lên đối phương trước khi ký kết.
Các nhà phân tích cho rằng, cam kết của ông Trump với Israel về việc buộc Iran từ bỏ hoàn toàn năng lực hạt nhân sẽ là rào cản chính trị lớn nhất cho bất kỳ thỏa thuận nào. Nếu Iran không chấp nhận từ bỏ vật liệu hạt nhân đã làm giàu như yêu cầu từ Washington, lộ trình hòa bình có nguy cơ đổ vỡ ngay tại ngưỡng cửa cuối cùng. Câu hỏi đặt ra là liệu một giải pháp trung dung có thể được tìm thấy trong giai đoạn 60 ngày tiếp theo hay không, khi mà lợi ích của các bên vẫn còn quá xa nhau.
Đỗ Vân (tổng hợp)
