Phó tổng thống Mỹ thông báo Iran chấp thuận cho thanh sát viên quốc tế trở lại, đánh dấu bước ngoặt trong nỗ lực phi hạt nhân hóa tại Trung Đông.
- Căng thẳng Trung Đông: Mỹ không kích tàu dầu, Iran thiết lập vành đai an ninh biển
- Israel không kích Iran nhằm trả đũa các vụ tấn công tên lửa trước đó
- Căng thẳng Trung Đông: Mỹ bắn tàu dầu, Iran tuyên bố lập vành đai an ninh mới
Kiểm soát hạt nhân và các cam kết mới từ Tehran
Trong khuôn khổ các cuộc đàm phán tại Burgenstock, Thụy Sĩ, chính quyền Mỹ đã đạt được thỏa thuận cho phép các thanh sát viên IAEA tiếp cận trở lại các cơ sở hạt nhân của Iran. Phó tổng thống JD Vance nhấn mạnh rằng quyết định này của Tehran là một bước tiến có tính chất nền tảng cho tương lai ổn định của khu vực. Mặc dù vậy, ông cũng ví von rằng thỏa thuận hiện tại mới chỉ là phần móng của một ngôi nhà, và cần thêm nhiều nỗ lực nữa mới có thể hoàn thiện được cấu trúc của nó.
Trọng tâm của hoạt động giám sát sắp tới sẽ xoay quanh kho uranium làm giàu 60% của Iran, hiện đạt mức khoảng 440kg theo ước tính của IAEA. Iran đã đồng ý pha loãng số nhiên liệu nhạy cảm này dưới sự kiểm soát trực tiếp của cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế. Đây là động thái nhằm xoa dịu những lo ngại về việc Iran có thể đạt được khả năng chế tạo bom hạt nhân sau khi Tehran cắt đứt quan hệ với các thanh sát viên kể từ tháng 6-2025.
Dù ông Vance cho biết tiến trình đưa thanh sát viên trở lại có thể bắt đầu ngay lập tức, phía Iran vẫn chưa có phản hồi chính thức. Tại khu vực, đồng minh Israel của Mỹ bày tỏ sự thất vọng lớn khi cho rằng thỏa thuận sơ bộ này khiến họ rơi vào thế bất lợi. Các khảo sát cho thấy niềm tin của người dân Israel vào cách tiếp cận hiện tại của Thủ tướng Netanyahu đang sụt giảm đáng kể khi Iran được cho là bên giành được nhiều lợi ích hơn.
Hoạt động xuất khẩu dầu thô qua eo biển Hormuz
Đi kèm với những tiến triển về hạt nhân là sự nới lỏng đáng kể trong các lệnh trừng phạt kinh tế từ phía Washington đối với ngành dầu khí của Iran. Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành giấy phép cho phép Tehran khai thác, sản xuất và bán dầu thô cũng như các sản phẩm xăng dầu ra quốc tế đến ngày 21-8. Lệnh miễn trừ này bao gồm toàn bộ chuỗi cung ứng từ giao dịch ngân hàng đến các dịch vụ bảo hiểm và vận tải biển vốn đã bị đóng băng lâu nay.
Sự thay đổi chính sách này đã tác động ngay lập tức đến lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch của ngành năng lượng thế giới. Theo dữ liệu từ Kpler và Reuters, hàng loạt tàu chở LNG từ Qatar và các siêu tàu dầu đã bắt đầu hoạt động trở lại trong khu vực này. Trong một ngày, hai siêu tàu với sức chứa 4 triệu thùng đã tiến vào vùng Vịnh, trong khi các tàu chở dầu nhỏ hơn cũng đã rời eo biển để đưa dầu đến các thị trường quốc tế.
Về mặt nhân đạo, Nhà Trắng cam kết sẽ giám sát chặt chẽ các tài sản bị đóng băng của Iran sau khi được giải tỏa để phục vụ nhu cầu dân sinh. Mục tiêu của Mỹ là đảm bảo lợi nhuận từ dầu mỏ được dùng để hỗ trợ người dân Iran thay vì chuyển hướng sang các hoạt động quân sự hay khủng bố. Tuy nhiên, Washington cũng nêu rõ rằng các quy định miễn trừ này sẽ không áp dụng cho bất kỳ hoạt động thương mại nào liên quan đến Cuba hay Triều Tiên.
Hồng Sơn (tổng hơp)
