Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, lần đầu tiên liệt kê trực tiếp trong văn bản luật 10 hành vi bị xác định là trốn thuế, thay cho cách quy định phân tán ở các nghị định như trước.
- Nhiều cột điện ở phường Hạc Thành, Thanh Hóa bất ngờ bốc cháy
- Nguyễn Thế Khang bị bắt tại Hải Phòng sau lệnh truy nã từ An Giang
- Áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có thể thành bão số 1 vào ngày 3/7
Quy định mới tạo cơ sở pháp lý thống nhất cho công tác quản lý, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, đồng thời giúp người nộp thuế nhận diện rõ các hành vi bị nghiêm cấm để chủ động tuân thủ. Trước đây, Luật Quản lý thuế năm 2019 chủ yếu quy định nguyên tắc xử lý, còn việc xác định từng hành vi cụ thể chủ yếu nằm ở các nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế.
Theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025, 10 hành vi bị coi là trốn thuế gồm: không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn; không ghi chép các khoản thu vào sổ kế toán; không lập hóa đơn hoặc ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào.
Năm hành vi còn lại gồm: sử dụng chứng từ không phản ánh đúng bản chất giao dịch; khai sai hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không tự nguyện khắc phục; cố ý không kê khai hoặc khai sai thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu; cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm trốn thuế; sử dụng hàng hóa thuộc diện miễn thuế sai mục đích mà không khai báo chuyển đổi; và kinh doanh trong thời gian đã thông báo tạm ngừng hoạt động mà không báo cáo cơ quan thuế.
Các chuyên gia thuế khẳng định không phải mọi trường hợp khai sai hay nộp chậm đều bị xem là hành vi trốn thuế — pháp luật phân biệt rõ giữa sai sót hành chính, nhầm lẫn nghiệp vụ thông thường với hành vi cố ý gian lận để giảm nghĩa vụ thuế. Người nộp thuế không bị xử phạt về trốn thuế nếu nộp hồ sơ khai thuế chậm sau 90 ngày nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp, hoặc đã nộp đủ thuế và tiền chậm nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra hoặc lập biên bản vi phạm.
Về chế tài, hành vi trốn thuế bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn; nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2025. Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh nhận định việc quy định cụ thể 10 hành vi trốn thuế tạo khuôn khổ pháp lý rõ ràng, minh bạch hơn, khi cả cơ quan thuế lẫn người nộp thuế đều có chung căn cứ để thực hiện và giám sát, đồng thời góp phần tăng tính răn đe và bảo đảm xử lý vi phạm thống nhất, công bằng; “đây cũng là nền tảng để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và giảm thất thu ngân sách”, ông nhận định.
Việc xác định rõ các hành vi trốn thuế còn là căn cứ để cơ quan thuế truy thu, xử phạt hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội phạm theo pháp luật hình sự. Khi phát hiện dấu hiệu trốn thuế, cơ quan thuế có quyền truy cập dữ liệu phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử, máy tính tiền của người nộp thuế và yêu cầu các cơ quan, tổ chức liên quan cung cấp thông tin bằng văn bản hoặc trả lời trực tiếp.
Vũ Hiếu (tổng hợp)
