Mỹ không kích 90 mục tiêu tại Iran rạng sáng 10/7, Iran đáp trả bằng tập kích bốn căn cứ quân sự Mỹ tại vùng Vịnh, đẩy cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz vào giai đoạn nguy hiểm nhất kể từ khi xung đột nổ ra hồi tháng 02.
- Đường dây lừa bán người sang Campuchia, hai trẻ vị thành niên là nạn nhân
- Triệt phá đường dây buôn lậu kim cương, lộ kẽ hở kiểm định
- Lũ quét cuốn sập nhà 2 tầng, người đàn ông cùng vợ và 4 con thoát nạn trong gang tấc tại Lai Châu
Ngòi nổ là vụ Iran tấn công tàu thương mại tại eo biển Hormuz ngày 07/7. Tổng thống Donald Trump sau đó tuyên bố thỏa thuận tạm thời ký hồi giữa tháng 6 đã “kết thúc” và ra lệnh không kích, đồng thời tái áp đặt lệnh cấm vận dầu mỏ nhắm vào Tehran.
Bất đồng xuất phát từ một điều khoản trong thỏa thuận tạm thời liên quan quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Iran tuyên bố nước này có quyền quản lý eo biển và thu phí tàu bè qua lại. Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh bác bỏ, khẳng định tự do hàng hải là miễn phí.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf tuyên bố eo biển “chỉ mở cửa theo sự sắp đặt của Iran”. Sau khi Mỹ và Israel hạ sát Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao hồi tháng 2, các lãnh đạo còn lại của Iran phong tỏa eo biển, chỉ chừa tuyến đường do Tehran quản lý, gây đợt gián đoạn cung năng lượng toàn cầu lớn nhất trong lịch sử.
“Họ muốn được công nhận quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Đó là đòn bẩy của họ trước Mỹ và phương Tây, thay thế cho vấn đề làm giàu uranium”, nhà nghiên cứu Alex Vatanka tại Viện Trung Đông nhận định với AFP. Ông Vatanka cho rằng Iran tính toán ông Trump không muốn leo thang toàn diện vì giá dầu tăng sẽ tổn hại cử tri Mỹ trước bầu cử giữa kỳ tháng 11. “Về cơ bản, Iran nghĩ thời gian đang đứng về phía họ. Họ có thể chịu đựng hơn người Mỹ và vùng Vịnh”, ông nói.
Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược của Mỹ hiện ở mức thấp nhất kể từ năm 1983, các kho dự trữ thương mại cũng ở mức báo động. Ông Trump thừa nhận nếu eo biển bị phong tỏa lần nữa, hậu quả kinh tế có thể khiến ông bị so sánh với Tổng thống Herbert Hoover — người gắn liền với thời kỳ Đại suy thoái đầu thế kỷ 20.
Phó đô đốc về hưu Kevin Donegan dự báo: “Đó là con át chủ bài họ phải tung ra và kết quả là chúng ta có thể dự đoán họ sẽ tiếp tục tìm cách gây cản trở tàu thuyền không đi theo phân luồng của họ.” Nếu Mỹ nhượng bộ, Iran sẽ thêm tự tin rằng có thể gây sức ép lên eo biển Hormuz bất cứ khi nào họ muốn. Nếu Mỹ leo thang vượt mức tấn công qua lại, nguy cơ xung đột toàn diện sẽ hiện hữu.
Cựu sĩ quan tình báo Mỹ tại Trung Đông Jonathan Panikoff, hiện công tác tại Hội đồng Thái Bình Dương, nhận định trạng thái mặc định hiện nay là “bất ổn có kiểm soát”. “Tình hình sẽ không quay trở lại cuộc chiến toàn diện. Tuy nhiên bạo lực sẽ tái diễn mà không có lối thoát về lâu dài”, ông nói.
Trong tuyên bố chung ngày 08/7, lãnh đạo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Thương mại Thế giới thừa nhận “tính bất định vẫn còn cao và những tác động của chiến sự có thể kéo dài”. Các thị trường năng lượng và vận chuyển hàng hóa, theo tuyên bố này, vẫn đang đối diện nhiều khó khăn.
Vũ Phượng (tổng hợp)
