Bộ Công Thương vừa công bố dự thảo Nghị định Kinh doanh xăng dầu sửa đổi, trong đó đề xuất bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ và trao quyền tự quyết giá bán lẻ cho thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối — thay đổi lớn nhất trong cơ chế điều hành xăng dầu từ trước đến nay.
- Hải Phòng ưu tiên phát triển năm ngành công nghiệp chủ lực
- Cựu chủ tịch công ty y tế bị bắt do nâng giá thiết bị nhập khẩu
- Hải Phòng thu hồi Paracetamol 500mg của Danapha do không đạt độ hòa tan
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của dự thảo là bỏ cơ chế Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ. Thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ tự quyết định và công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình theo công thức được quy định tại Nghị định, đồng thời phải kê khai với cơ quan quản lý để giám sát. Nếu được thông qua, thị trường có thể xuất hiện nhiều mức giá bán lẻ khác nhau tại cùng một thời điểm — chấm dứt mô hình “một giá” áp dụng thống nhất toàn quốc từ nhiều thập kỷ qua.
Bộ Công Thương nhận định dù thị trường xăng dầu 7 tháng đầu năm cơ bản ổn định, không xảy ra đứt gãy nguồn cung, giá bán lẻ được điều hành phù hợp và quá trình chuyển đổi sang xăng sinh học E10 đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn còn hàng loạt bất cập như quá nhiều tầng nấc trung gian, mua bán lòng vòng, hiện tượng găm hàng, chiết khấu bằng 0 và nhiều doanh nghiệp vi phạm quy định về dự trữ, tồn kho. Đây là cơ sở Bộ Công Thương đưa ra để lý giải sự cần thiết phải “cải tổ” toàn diện thị trường.
Dự thảo Nghị định cũng đề xuất tổ chức lại hệ thống phân phối theo hướng tinh gọn hơn. Theo đó, các loại hình đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và thương nhân phân phối sẽ được sắp xếp lại, giảm các tầng nấc trung gian để hạn chế tình trạng mua bán lòng vòng, nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa. Đối với thương nhân đầu mối, dự thảo nâng đáng kể điều kiện gia nhập thị trường.
Dự thảo bổ sung quy định yêu cầu thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối kết nối dữ liệu với Bộ Công Thương, thực hiện kê khai giá, báo cáo trực tuyến về nguồn hàng, tồn kho, hệ thống phân phối nhằm xây dựng hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia, phục vụ giám sát thị trường theo thời gian thực. Một điểm mới khác là định hướng phát triển cửa hàng bán lẻ xăng dầu thành hạ tầng thương mại đa dịch vụ, thay vì chỉ kinh doanh xăng dầu như hiện nay.
Khoảng cách giữa tuyên bố “trao quyền định giá cho doanh nghiệp” và thực tế người tiêu dùng được hưởng lợi hay không phụ thuộc vào mức độ cạnh tranh thực sự trên thị trường. Trong bối cảnh ngành xăng dầu vốn bị chỉ trích vì thiếu minh bạch, mua bán lòng vòng và găm hàng, việc bỏ trần giá cơ sở mà không có cơ chế kiểm soát thị trường đủ mạnh đặt ra câu hỏi: liệu nhiều mức giá có đồng nghĩa với cạnh tranh thực chất, hay chỉ là nhiều cách để doanh nghiệp chủ động hơn trong việc tăng giá khi thị trường biến động?
Ninh Lý tổng hợp
