Iran và Oman đã thống nhất tọa độ tuyến hàng hải mới qua eo biển Hormuz, nhưng thỏa thuận vẫn chưa thể triển khai khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran chưa đồng thuận.
- Động đất rung chuyển xã Bảo Lạc sau một tiếng nổ lớn
- Triệt xóa đường dây mua bán linh kiện lắp súng qua mạng tại Thanh Hóa
- Trung tâm khí tượng cảnh báo mưa lớn dồn dập đe dọa miền Bắc
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 05/8 cho biết Tehran và Muscat đã thống nhất tọa độ cho tuyến hàng hải mới qua eo biển Hormuz sau hơn 3 tuần đàm phán. Tuy nhiên, ông lưu ý thỏa thuận giữa hai nước chưa đồng nghĩa với việc hoạt động qua eo biển chiến lược này sẽ lập tức trở lại bình thường.
Cùng ngày, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định một thỏa thuận có thể đạt được ngay trong tuần. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thận trọng hơn khi cho biết các cuộc đàm phán giữa Washington, Tehran và Muscat đã có tiến triển nhưng chưa đạt kết quả cuối cùng.
Theo Wall Street Journal, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) – lực lượng có vai trò kiểm soát thực tế tại vùng biển Hormuz – vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức đối với đề xuất mới nhất.
Thỏa thuận Iran – Oman được xem là một phần trong nỗ lực tháo gỡ cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều tháng tại Hormuz. Xung đột Mỹ – Israel – Iran bùng phát từ cuối tháng 2, sau đó hai bên đạt lệnh ngừng bắn vào giữa tháng 6. Tuy nhiên, bất đồng liên quan hoạt động hàng hải qua Hormuz khiến thỏa thuận nhanh chóng đổ vỡ và giao tranh tái diễn từ tháng 7.
Trong quá trình đàm phán, Iran và Oman tập trung vào các vấn đề kỹ thuật như xác định tọa độ luồng tàu và xây dựng trung tâm điều phối chung. Tehran đồng thời đưa ra những yêu cầu rộng hơn, gồm thu phí tàu quá cảnh, dỡ bỏ phong tỏa hải quân và nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu dầu.
Những điều kiện này không được chính quyền Tổng thống Donald Trump chấp nhận. Trước đó, Quốc hội Iran từng thông qua chủ trương thu phí tàu qua eo biển, cho thấy phe cứng rắn tại Tehran đã theo đuổi việc gia tăng quyền kiểm soát đối với tuyến hàng hải này.
Bất đồng trong nội bộ Iran
Sự khác biệt giữa các lực lượng tại Iran ngày càng thể hiện rõ trong vấn đề Hormuz. Nhóm ngoại giao, trong đó có Ngoại trưởng Abbas Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf, muốn chấm dứt xung đột nhằm giảm sức ép đối với nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, quan điểm này vấp phải sự phản đối từ các lực lượng bảo thủ. Tổng biên tập báo Kayhan cho rằng thỏa thuận Hormuz chẳng khác nào “mở đường thoát cho kẻ thù”. Một nghị sĩ Iran thậm chí tuyên bố đang thu thập hồ sơ để luận tội Ngoại trưởng Araghchi với cáo buộc ông hành động vì sợ hãi và không đưa vấn đề ra quốc hội biểu quyết.
“Vệ binh Cách mạng đang quyết định cả chương trình nghị sự lẫn nhịp độ đàm phán”, Behnam Ben Taleblu, Giám đốc cấp cao chương trình Iran tại Quỹ Bảo vệ các Nền dân chủ (FDD), nhận định.
Theo ông, việc IRGC đe dọa leo thang có thể nhằm gây sức ép để Iran giành thêm nhượng bộ và khiến Tổng thống Trump chịu bất lợi. Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng có nguy cơ khiến xung đột bùng phát trở lại.
Hormuz là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất đối với thị trường năng lượng thế giới. Khi hoạt động tại đây bị đình trệ, nguồn cung tương đương khoảng một phần năm lượng dầu và khí hóa lỏng được vận chuyển bằng đường biển toàn cầu có thể bị ảnh hưởng.
Iran từng đề xuất mức phí lên tới 2 triệu USD cho mỗi tàu qua eo biển, tương đương khoảng 50 tỷ đồng. Nếu được áp dụng, khoản phí này có thể làm tăng đáng kể chi phí bảo hiểm hàng hải và gây sức ép lên giá dầu thế giới.
Theo giới phân tích tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), thỏa thuận đang được hình thành có thể giúp Iran gia tăng vai trò kiểm soát đối với tuyến hàng hải. Trong khi đó, Washington vẫn kiên quyết không công nhận quyền thu phí hay chủ quyền thực tế của Tehran tại Hormuz.
Do đó, ngay cả khi Iran và Oman đạt được thỏa thuận, các hãng vận tải và doanh nghiệp bảo hiểm nhiều khả năng vẫn tiếp tục coi Hormuz là khu vực có mức độ rủi ro cao.
Khi các phe phái tại Tehran chưa thống nhất được cách thức giải quyết, khả năng mở lại eo biển hormuz một cách ổn định vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp rõ ràng.
Hồng Sơn (tổng hợp)
