Tại Diễn đàn AI ở Hà Nội, giới lãnh đạo báo chí châu Á nhận định thời kỳ thử nghiệm AI đã qua. Dù 5 trong 8 tác phẩm dùng AI vào chung khảo Pulitzer 2026 đoạt giải, công nghệ này chủ yếu hỗ trợ xử lý dữ liệu thay vì viết bài.
- Động đất rung chuyển xã Bảo Lạc sau một tiếng nổ lớn
- Triệt xóa đường dây mua bán linh kiện lắp súng qua mạng tại Thanh Hóa
- Trung tâm khí tượng cảnh báo mưa lớn dồn dập đe dọa miền Bắc
Ngày 14/8, tại Diễn đàn AI do Hiệp hội Các nhà xuất bản tin tức thế giới (WAN-IFRA) tổ chức ở Hà Nội, ông Kah Whye Lee, Giám đốc khu vực châu Á của WAN-IFRA, cho rằng AI từng bị xem là trào lưu nhất thời nhưng nay đã được các tòa soạn đầu tư nghiêm túc. Điều này buộc ngành báo chí phải nhìn lại cách sản xuất, phân phối và tạo doanh thu từ nội dung.
Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh dẫn chứng 8 tác phẩm sử dụng AI từng dự giải Pulitzer 2026, trong đó 5 tác phẩm đoạt giải. Theo ông, đây là dấu hiệu cho thấy AI đã trở nên phổ biến hơn trong hoạt động báo chí.
Tuy nhiên, dữ liệu từ ban tổ chức Pulitzer cho thấy AI trong những tác phẩm này không đóng vai trò như hình dung phổ biến: thay nhà báo viết bài.
Theo thống kê của Nieman Lab dựa trên dữ liệu chính thức từ Pulitzer, 8 tác phẩm gồm 5 tác phẩm đoạt giải và 3 tác phẩm vào chung khảo là con số kỷ lục kể từ khi giải thưởng yêu cầu công khai việc sử dụng AI từ năm 2024.
Điểm đáng chú ý là phần lớn tòa soạn không dùng AI để viết nội dung. The Wall Street Journal xây dựng công cụ AI nội bộ nhằm tóm tắt hàng nghìn tài liệu công khai về lũ lụt Texas. Hãng tin AP dùng AI rà soát hàng chục nghìn tài liệu rò rỉ về công nghệ giám sát Trung Quốc. New York Times sử dụng GPT-5 để đối chiếu việc phân loại thủ công hơn 10.000 hồ sơ trong một vụ án liên quan tiền số.
Bà Marjorie Miller, người phụ trách giải Pulitzer, xác nhận các tòa soạn hiện hiểu rõ hơn những công việc AI có thể làm tốt, đặc biệt là thu thập và phân tích dữ liệu. Trong khi đó, công nghệ này chưa phù hợp để viết và biên tập các tác phẩm dự giải.
Báo cáo World Press Trends Outlook 2025-2026 của WAN-IFRA, khảo sát 172 lãnh đạo truyền thông tại 66 quốc gia, cũng cho thấy mức độ ứng dụng AI còn khá chênh lệch. Chỉ 30,7% tòa soạn tự đánh giá đã đạt mức tinh vi hoặc nâng cao, trong khi 46,2% thừa nhận vẫn ở giai đoạn sơ khai.
AI hiện được ứng dụng nhiều nhất trong hoạt động vận hành tòa soạn, còn dư địa phát triển vẫn lớn ở khâu kiếm tiền và tương tác với độc giả.
AI mở rộng sức mạnh của nhà báo
Nghịch lý nằm ở khoảng cách giữa hình ảnh AI “viết báo thay nhà báo” và cách công nghệ thực sự được sử dụng tại các tòa soạn lớn. Phần lớn công cụ AI trong những tác phẩm đoạt Pulitzer thậm chí không phải AI tạo sinh mà là các mô hình học máy chuyên xử lý dữ liệu lớn.
Giá trị của AI trong báo chí điều tra vì thế nằm nhiều ở khả năng xử lý khối lượng tài liệu khổng lồ. Công nghệ có thể giúp phóng viên nhanh chóng tìm kiếm, phân loại, đối chiếu thông tin, từ đó dành nhiều thời gian hơn cho xác minh và điều tra.
Tại diễn đàn ở Hà Nội, Giám đốc Công nghệ SCMP Jun Zhang cảnh báo nếu ngành báo chí không đảo ngược xu hướng độc giả trẻ rời bỏ website, nhiều tờ báo có thể biến mất trong vài năm tới.
Đây cũng là lý do AI đang được nhiều tòa soạn châu Á như SCMP, The Straits Times và VnExpress sử dụng để tái cấu trúc cách tiếp cận độc giả. Công nghệ được đưa vào các khâu tìm kiếm, phân phối nội dung trên mạng xã hội và phát triển sản phẩm nhanh bằng “Vibe Coding”.
Những thay đổi này cho thấy AI đang làm thay đổi sâu sắc quy trình báo chí, nhưng chưa thể thay thế vai trò trung tâm của nhà báo. Công nghệ có thể xử lý dữ liệu nhanh hơn, song việc đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và đưa ra quyết định biên tập vẫn cần năng lực và trách nhiệm của con người.
Ninh Lý (tổng hợp)
