TEHRAN — Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei liên tiếp thay đổi các vị trí an ninh chủ chốt, đưa nhiều tướng lĩnh cứng rắn lên nắm quyền trong bối cảnh Tehran vẫn đàm phán với Oman về tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz.
- Người đàn ông 62 tuổi hầu tòa trong vụ án giết người
- Trump tính đưa Hormuz vào chủ quyền Mỹ
- Động đất 7,7 độ tại Indonesia: Hai người chết, cảnh báo sóng thần được dỡ bỏ
Trong hai ngày 09-10/8, Iran lần lượt thay đổi một số nhân sự cấp cao trong bộ máy an ninh, trong đó Mohsen Rezaei được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, thay Mohammad Bagher Zolghadr. Động thái diễn ra sau khi nhiều lãnh đạo quân sự cấp cao Iran bị hạ sát, để lại khoảng trống đáng kể trong bộ máy chỉ huy.
Mohsen Rezaei từng đứng đầu Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trong 16 năm. Ngày 09/8, ông nhận nhiệm vụ mới và chỉ vài ngày sau đã tuyên bố trong cuộc gặp đại sứ Trung Quốc tại Tehran rằng Iran sẽ không mở lại Hormuz “chừng nào Mỹ chưa thay đổi hành vi và chấp nhận điều kiện của Iran”.
Việc bổ nhiệm diễn ra trong lúc đàm phán Iran – Oman về quản lý tuyến hàng hải qua Hormuz đã bước vào giai đoạn cuối, theo xác nhận từ Qatar, một bên trung gian. Điều này cho thấy Tehran đồng thời củng cố bộ máy an ninh và duy trì một kênh thương lượng riêng về tuyến hàng hải quan trọng.
Loạt nhân sự cứng rắn được đưa lên vị trí then chốt
Bối cảnh của cuộc cải tổ gắn với sự thay đổi lớn trong bộ máy lãnh đạo Iran. Cha của Mojtaba Khamenei, Ali Khamenei, thiệt mạng trong đợt không kích chung của Mỹ và Israel ngày 28/2, còn Mojtaba lên kế nhiệm vào đầu tháng 3 khi xung đột với hai đối thủ vẫn chưa hạ nhiệt.
Ngoài Rezaei, tướng Ahmad Vahidi, người phản đối gay gắt việc nhượng bộ Mỹ, được đưa lên làm Tư lệnh IRGC. Hossein Taeb, một nhân vật thân tín lâu năm của gia đình Khamenei, được giao phụ trách lực lượng an ninh nội địa Basij.
Hai nhân vật này đều được xem là những gương mặt cứng rắn, trong khi người tiền nhiệm Zolghadr có phong cách kín tiếng hơn. Việc thay đổi liên tiếp cho thấy Mojtaba Khamenei đang chủ động sắp xếp lại bộ máy an ninh thay vì tiếp tục dựa trên cấu trúc được hình thành dưới thời cha ông.
Nghịch lý của cuộc cải tổ là Rezaei vừa thể hiện lập trường cứng rắn, vừa trở thành một kênh tiếp xúc với các bên trung gian. Trong tuần đầu nhậm chức, ông cảnh báo có thể “kéo dài chiến tranh” ra ngoài Vịnh Ba Tư nếu xung đột với Mỹ chưa kết thúc và tuyên bố tên lửa Iran “không có giới hạn” trong khi hệ thống đánh chặn của đối phương đã cạn kiệt.
Cùng lúc đó, Tehran vẫn để Oman đàm phán riêng về một thỏa thuận liên quan tuyến hàng hải qua Hormuz, thay vì gắn vấn đề này hoàn toàn với việc phong tỏa eo biển.
Saeid Golgar, chuyên gia về các cơ quan an ninh Iran tại Đại học Tennessee ở Chattanooga, cho rằng việc bổ nhiệm Rezaei có thể nhằm “kiềm chế hoặc gạt sang lề” những nhân vật thuộc phe chủ hòa trong nội bộ Iran, những người ủng hộ thỏa hiệp với Washington.
Hamidreza Azizi, chuyên gia tại Viện Clingendael (Hà Lan), nhận định Iran đang chuyển sang trạng thái “răn đe chủ động”, trong đó bộ máy lãnh đạo mới ngày càng dựa vào các tướng lĩnh có nhiều kinh nghiệm trận mạc để củng cố chế độ sau chiến tranh. Theo ông, đây chưa phải sự đoạn tuyệt hoàn toàn với đường lối của cố Lãnh tụ Ali Khamenei, nhưng “cho thấy lập trường cứng rắn và đối đầu rõ rệt hơn”.
Vũ Phượng (tổng hợp)
