Thỏa thuận Islamabad hết hiệu lực, trong khi Mỹ và Iran tiếp tục bất đồng về quyền kiểm soát eo biển Hormuz, khiến con đường tìm lại ổn định thêm khó khăn.
- Người đàn ông 62 tuổi hầu tòa trong vụ án giết người
- Trump tính đưa Hormuz vào chủ quyền Mỹ
- Động đất 7,7 độ tại Indonesia: Hai người chết, cảnh báo sóng thần được dỡ bỏ
Biên bản ghi nhớ Islamabad được ký ngày 17/6 nhằm chấm dứt cuộc xung đột quân sự bắt đầu từ ngày 28/02, nhưng chính thức hết hạn ngày 17/8 mà không được gia hạn. Trong thời gian đó, những bất đồng liên quan tuyến hàng hải qua Hormuz không được giải quyết, khiến căng thẳng giữa Washington và Tehran tiếp tục kéo dài.
Tối 14/8 tại một học viện cảnh sát ở hạt Nassau, bang New York, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sau khi “đánh bại hoàn toàn” Iran, ông sẽ “sớm tuyên bố eo biển Hormuz là lãnh thổ của Hoa Kỳ”. Phát biểu này ngay lập tức vấp phải phản ứng từ Tehran.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran phụ trách các vấn đề pháp lý và quốc tế Kazem Gharibabadi viết trên mạng xã hội X rằng “eo biển Hormuz không thể bị chiếm bằng một dòng tweet, bằng tàu sân bay, bằng một sắc lệnh hay bằng một bài diễn văn tranh cử”, đồng thời khẳng định vùng biển này “đã, đang và sẽ luôn thuộc về Iran”.
Một thỏa thuận từng mở đường cho đối thoại
Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát ngày 02/02 sau các cuộc không kích của Washington và Tel Aviv nhằm vào những mục tiêu tại Iran. Đến giữa tháng 6, hai bên đạt văn bản 14 điểm tại Islamabad với Pakistan giữ vai trò trung gian.
Theo thỏa thuận, hoạt động quân sự sẽ chấm dứt và hai bên có 60 ngày để đàm phán một thỏa thuận lâu dài. Mỹ cam kết dỡ phong tỏa hải quân trong 30 ngày, đồng thời rút lực lượng khỏi khu vực gần Iran sau khi đạt được thỏa thuận cuối cùng.
Washington cũng dự kiến khởi động gói tái thiết trị giá tối thiểu 300 tỷ USD cho Iran. Đổi lại, Tehran phải từ bỏ lượng uranium làm giàu cấp độ cao để đổi lấy việc giải phóng các tài sản đang bị phong tỏa.
Tuy nhiên, khoảng thời gian dành cho đối thoại không tạo được kết quả như kỳ vọng. Iran phản đối tuyến đường vận chuyển qua Hormuz mà nước này cho rằng chưa được phê duyệt và bắt đầu nhắm bắn vào tàu thuyền.
Mỹ sau đó đáp trả bằng các đợt không kích mới, còn Iran phóng tên lửa và drone nhằm vào các căn cứ Mỹ trong khu vực. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho rằng văn bản Islamabad thực chất là “chấm dứt chiến tranh” chứ không phải “lệnh ngừng bắn” cần gia hạn.
Tehran cũng cho rằng giai đoạn 60 ngày chưa thực sự bắt đầu bởi Mỹ đã vi phạm trước. Khi văn bản hết hạn, hai bên vẫn chưa có một thỏa thuận mới để thay thế.
Một diễn biến đáng chú ý là căng thẳng giữa hai nước chưa tạo ra cú sốc lớn như nhiều dự báo từng lo ngại đối với thị trường dầu. Giá dầu thế giới vẫn dưới 100 USD/thùng trong nhiều tháng dù Hormuz tiếp tục là điểm nóng.
Theo các nhà phân tích thị trường năng lượng được CNN dẫn lời, lưu lượng tàu thực tế qua Hormuz có thể cao hơn số liệu chính thức. Những tuyến xuất khẩu thay thế, việc Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu và Mỹ tăng sản lượng đã giúp hấp thụ một phần tác động từ nguồn cung bị gián đoạn.
Giá dầu Brent trong phiên 17/8 quanh mức 90 USD/thùng, tương đương khoảng 2,4 triệu đồng/thùng. Con số này cao hơn thời điểm trước chiến sự nhưng chưa tạo thành cú sốc như một số dự báo khi xung đột mới bùng phát.
Iran gần đây đưa cựu Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Mohsen Rezaei lên đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Một số nhà phân tích giấu tên nói với Al Jazeera rằng việc điều chuyển này có thể nhằm đồng bộ hoạt động quân sự và dân sự, đồng thời cho thấy Tehran có khả năng tiếp tục giữ lập trường cứng rắn trong các cuộc đàm phán về Hormuz.
Khi thỏa thuận Islamabad đã khép lại nhưng tranh chấp về Hormuz vẫn còn nguyên, Mỹ và Iran đang đứng trước một giai đoạn khó đoán. Tuyến hàng hải chiến lược này tiếp tục nằm giữa những tuyên bố cứng rắn của hai bên và nỗ lực tìm kiếm một lối thoát ngoại giao.
Trần Thu (tổng hợp)
