Chỉ trong vòng 14 tháng, sông Lhende Khola tại khu vực biên giới Nepal – Tây Tạng đã hứng chịu hai đợt lũ nghiêm trọng. Thảm họa mới nhất, bắt nguồn từ vụ sụp đổ sông băng ở độ cao 5.200m, đã khiến ít nhất 389 người thiệt mạng và hơn 1.000 người mất tích.
- Bão số 4 bất ngờ đổi hướng, xa dần đất liền Việt Nam
- Bão số 4 lượn gần bờ, Hải Phòng sạt lở nhiều nơi
- 4 thực phẩm quen thuộc hỗ trợ gan khỏe mạnh
Khoảng 8h40 sáng 26/8 theo giờ địa phương, một phần sông băng trên dãy Himalaya bất ngờ sụp đổ. Khối băng, đá và đất lao thẳng xuống thung lũng sông Lhende Khola, tạo ra chuỗi sự kiện nguy hiểm chưa từng được hệ thống cảnh báo truyền thống dự đoán.
Cảnh sát Nepal đến nay xác nhận ít nhất 389 người thiệt mạng. Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal ghi nhận hơn 1.000 người vẫn mất tích, trong đó có hơn 500 người nước ngoài đến từ hơn hai chục quốc gia.
Theo Ban Du lịch Nepal, hơn 60 công dân Mỹ nằm trong số hơn 500 người nước ngoài mất tích. Theo người phát ngôn cảnh sát Abi Narayan Kafle, số người thương vong có thể tiếp tục tăng khi lực lượng cứu hộ tiếp cận những khu vực bị cô lập.
Khối băng – đá đã rơi khoảng 1.200m xuống đáy thung lũng, chặn dòng Lhende Khola. Nước bị dồn lại tạo thành con đập tạm thời, nhưng khi công trình tự nhiên này bị phá vỡ, lũ bùn nhanh chóng tràn xuống hạ lưu.
Dòng lũ quét qua Nuwakot và Dhading trước khi đổ vào sông Trishuli. Chỉ trong 30 phút, mực nước dâng tới 9m, phá hủy ít nhất 19 cây cầu và 40km đường sá.
Vụ việc ban đầu được cho là một trận động đất 4,4 độ. Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ xác định tín hiệu địa chấn 5,2 độ thực chất xuất phát từ chính vụ lở băng và đất đá.
(Ảnh minh họa: HPM)
Himalaya đang đối mặt với những rủi ro ngày càng khó lường
Rasuwa, nơi chịu thiệt hại nặng nhất trong thảm họa lần này, từng trải qua một trận lũ lớn vào tháng 8/2025. Khi đó, một hồ băng phía Tây Tạng tràn bờ do nhiệt độ tăng cao, khiến 9 người thiệt mạng và phá hủy cây cầu nối Nepal với Trung Quốc.
Hai trận lũ lớn trong vòng 14 tháng đang đặt ra câu hỏi về sự thay đổi của môi trường tại khu vực Himalaya. Dãy núi này liên tục được nâng lên do vận động kiến tạo, khiến nhiều sông băng có độ dốc lớn và dễ mất ổn định.
Trong ba thập niên qua, Nepal đã mất gần một phần ba thể tích băng. Tại dải Hindu Kush Himalaya trải dài qua tám quốc gia, tốc độ tan băng giai đoạn 2011-2020 nhanh hơn 65% so với thập niên trước đó.
Ảnh vệ tinh cho thấy khu vực xảy ra sự cố có nền nhiệt bất thường và lớp tuyết phủ mỏng hơn trước thời điểm khối băng sụp đổ. Tuy nhiên, giới khoa học vẫn chưa khẳng định riêng vụ việc lần này có nguyên nhân trực tiếp từ biến đổi khí hậu.
Ông Anil Pokhrel, cựu Tổng giám đốc Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thiên tai Quốc gia Nepal, cho biết vấn đề lũ bắt nguồn từ phía Trung Quốc từng xảy ra trước đây nhưng chưa được xử lý triệt để. Ông cảnh báo nếu Bộ Ngoại giao Nepal không thiết lập được cơ chế phối hợp với phía Trung Quốc để cảnh báo sớm, vấn đề này sẽ còn tiếp diễn, đồng thời đặt câu hỏi liệu Nepal có tiếp tục chỉ dừng ở khâu cứu hộ sau thảm họa hay cần hành động phòng ngừa từ sớm
Điều đáng lo ngại là hệ thống cảnh báo lũ hiện nay chủ yếu dựa vào lượng mưa và mực nước. Thảm họa lần này xảy ra khi trời không mưa, khiến giới chức gần như hoàn toàn bị động.
Trạm quan trắc tại Syabrubesi ngừng truyền dữ liệu chỉ 13 phút sau vụ sụp đổ. Trong khi đó, giới chức Trung Quốc tiếp tục cảnh báo một hồ nước bị chặn dòng ở thượng nguồn Gyirong có thể gây ra một đợt lũ mới.
Thảm họa mới nhất cho thấy các cộng đồng sống dọc những con sông bắt nguồn từ Himalaya đang phải đối mặt với những hiểm họa ngày càng khó dự báo. Và khi thiên tai bắt đầu từ vùng núi cao, thời gian để cảnh báo có thể chỉ còn tính bằng phút.
Thành Luân (tổng hợp)
