Himalaya: Giới khoa học đang lần theo dấu vết để tìm nguồn gốc lượng nước khổng lồ xuất hiện trong thảm họa lũ quét khiến ít nhất 392 người thiệt mạng.
- Hải Phòng khởi động hành trình xây dựng Thành phố Âm nhạc
- Thuyền lật giữa dòng, một người dạt vào bờ, ba người mất tích
- NSƯT Kiều Thanh khai được bạn mời bia rượu, nghi pha ma túy
Rạng sáng 26/8 giờ địa phương, tương đương khoảng 7-8 giờ sáng theo giờ Hà Nội, dòng bùn đất và nước bất ngờ tràn xuống khu vực biên giới Nepal – Tây Tạng. Đến sáng 28/8, giới chức hai nước xác nhận khoảng 1.468 người vẫn mất tích, trong đó có hàng trăm du khách nước ngoài.
Giáo sư Hatim Sharif, chuyên gia thủy văn tại Đại học Texas ở San Antonio (Mỹ), cho rằng dòng chảy di chuyển như một khối “bê tông lỏng”, khiến người dân gần như không có thời gian chạy thoát. Dòng nước và bùn đất đã ảnh hưởng các huyện Rasuwa, Nuwakot, Dhading của Nepal cùng cửa khẩu Cát Long phía Trung Quốc.
Ban đầu, Ngoại trưởng Nepal Shishir Khanal cho rằng một trận động đất có thể gây sạt lở, chặn dòng sông rồi tạo thành khối nước lớn đổ xuống hạ lưu. Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) sau đó cải chính rằng rung chấn 4,4 độ Richter ghi nhận trước đó là năng lượng địa chấn từ một vụ sạt lở lớn, không phải động đất kiến tạo.
Những dấu hỏi phía sau dòng nước khổng lồ
Ảnh vệ tinh đang giúp giới khoa học thu hẹp các giả thuyết về thảm họa. Nhà địa chất Simon Cook của Đại học Dundee (Scotland) xác định một khối băng gần đỉnh Langtang Lirung, cách hiện trường khoảng 15km, nhiều khả năng đã vỡ và trượt xuống thung lũng nơi sông Lhende Khola chảy qua biên giới hai nước — ở độ cao khoảng 5.000m so với mực nước biển, theo ước tính ban đầu của ông. Theo tính toán chi tiết hơn của ông Daniel Shugar, Đại học Calgary (Canada), khối băng này có diện tích khoảng 20 ha, tương đương 28 sân bóng đá, và rơi tự do khoảng 1.200m trước khi va xuống đáy thung lũng.
Khối băng được tính toán có diện tích khoảng 20 ha, tương đương 28 sân bóng đá, rơi khoảng 1.200 m trước khi va xuống đáy thung lũng. Cú va chạm có thể tạo phản ứng dây chuyền, khi băng, đá và bùn đất hòa vào nước sông rồi hình thành dòng vật chất khổng lồ, cuốn phăng nhiều ngôi làng phía hạ lưu.
Nhưng khối băng vỡ vẫn chưa giải thích được điều khiến các nhà khoa học băn khoăn nhất: lượng nước khổng lồ được ghi lại trong các video tại hiện trường. Khu vực này trước thảm họa không có mưa lớn, khiến những hệ thống cảnh báo lũ dựa vào dữ liệu mưa khó phát huy tác dụng.
“Đó thực sự là một lượng nước khổng lồ đến mức không thể tin nổi. Việc tìm ra nguồn gốc của lượng nước đó là ẩn số khó giải nhất trong toàn bộ thảm họa này”, ông Daniel Shugar, phó giáo sư khoa học Trái đất tại Đại học Calgary (Canada), nói.
Trong lúc nguyên nhân trực tiếp chưa được xác nhận chính thức, giới khoa học cho rằng biến đổi khí hậu đang làm nguy cơ gia tăng. Nhiệt độ tăng khiến sông băng trên dãy Himalaya tan nhanh, mất ổn định hơn, còn tầng đất đóng băng vĩnh cửu suy thoái khiến sườn núi dễ sụp đổ.
Thảm họa vì thế để lại một nghịch lý: xảy ra giữa mùa mưa nhưng không bắt nguồn từ mưa. Khi băng tuyết trên dãy Himalaya ngày càng mong manh, câu hỏi về nguồn nước và thời điểm xuất hiện những dòng lũ tương tự vẫn chưa có lời giải trọn vẹn.
Lê Toan (tổng hợp)
