Kinh tế Iran đang chịu nhiều sức ép khi các biện pháp trừng phạt của Mỹ tác động đến xuất nhập khẩu, đồng rial mất giá và lạm phát tăng cao.
- Người đàn ông 62 tuổi hầu tòa trong vụ án giết người
- Trump tính đưa Hormuz vào chủ quyền Mỹ
- Động đất 7,7 độ tại Indonesia: Hai người chết, cảnh báo sóng thần được dỡ bỏ
Tối 28/8, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian thừa nhận các lệnh trừng phạt của Mỹ đang gây ảnh hưởng rõ rệt đến nền kinh tế nước này. Phát biểu trên truyền hình nhà nước, ông cho rằng nhận định trừng phạt không tác động đến Iran là không phù hợp với thực tế hiện nay.
Theo AFP, ông Pezeshkian cho biết hoạt động xuất nhập khẩu của Iran đã giảm 25-35% trong vài tháng qua, trong bối cảnh Mỹ phong tỏa các cảng biển. Trước sức ép ngân sách, ông đề xuất tăng giá xăng đối với hạn ngạch bậc ba từ 5.000 lên 10.000 toman.
Đề xuất được đưa ra không lâu sau khi Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent công bố kế hoạch tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế đối với Tehran. Việc giá nhiên liệu được đưa vào bài toán ngân sách cho thấy những khó khăn mà Iran đang phải đối mặt ngày càng rõ nét.
Đồng rial mất giá, lạm phát đẩy chi phí lên cao
Sức ép đối với kinh tế Iran không chỉ thể hiện qua hoạt động xuất nhập khẩu. Giữa tháng 8, Phó tổng thống Mohammad Jafar Ghaempanah cảnh báo hệ thống trợ giá xăng có nguy cơ không thể duy trì khi hoạt động nhập khẩu nhiên liệu bị ảnh hưởng bởi phong tỏa hải quân của Mỹ.
Đồng rial tiếp tục mất giá mạnh trên thị trường tự do. Theo Al Jazeera, tỷ giá tại Tehran có thời điểm xuống mức khoảng 2 triệu rial đổi 1 USD. Đây là mức thấp mới trong bối cảnh Washington đe dọa triển khai chiến dịch kinh tế khắc nghiệt nhằm vào Iran.
Cùng với sức ép tỷ giá là tình trạng lạm phát ở mức cao. Ngân hàng Trung ương Iran cho biết lạm phát đô thị đạt 84,4% trong tháng 8, theo NCRI dẫn số liệu chính thức. Tại nhiều thành phố, các trạm xăng xuất hiện tình trạng người dân xếp hàng dài để mua nhiên liệu.
Ngày 24/8, Tehran tiếp nhận hơn 26 triệu lít xăng, mức phân phối cao nhất kể từ đầu năm. Giới chức Iran khẳng định nước này không thiếu nhiên liệu và cho rằng lượng tiêu thụ tăng bất thường là nguyên nhân khiến các trạm xăng đông đúc.
Trong bối cảnh đó, điều chỉnh giá xăng là quyết định không dễ dàng đối với chính quyền Tehran. Kinh nghiệm năm 2019 vẫn còn nguyên sức nặng, khi việc tăng giá nhiên liệu từng châm ngòi cho các cuộc biểu tình trên toàn quốc. Một đợt điều chỉnh khác cũng diễn ra ngay trước làn sóng biểu tình hồi tháng 1/2026.
Tehran đứng trước sức ép kép
Chính sách giá xăng đang tạo ra những tranh luận ngay trong giới lãnh đạo Iran. Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf từng cảnh báo tăng giá xăng không phải là giải pháp đã được tính toán kỹ, cho thấy vẫn còn những khác biệt trong cách xử lý thâm hụt ngân sách và duy trì chính sách trợ giá.
Đáng chú ý, chỉ vài ngày trước khi thừa nhận tác động của các biện pháp trừng phạt, Tổng thống Pezeshkian vẫn tuyên bố Iran sẽ đứng vững và những biện pháp gây sức ép của Mỹ “sẽ không đạt được gì”. Sự khác biệt trong các phát biểu phần nào phản ánh sức ép ngày càng lớn mà nền kinh tế đang phải gánh chịu.
Tuy nhiên, khó khăn kinh tế chưa khiến Tehran thay đổi lập trường đối ngoại. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei tuyên bố Iran đã chơi cờ đủ lâu và cũng biết cách chơi poker. Ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cảnh báo các quốc gia tham gia hoặc hậu thuẫn chiến dịch kinh tế của Mỹ có thể bị Tehran coi là đang tiến hành chiến tranh.
Theo CNN, Iran cũng cảnh báo khả năng tấn công các nước sản xuất dầu trong khu vực và châu Âu, đồng thời không loại trừ khả năng vũ khí hóa chương trình hạt nhân.
Với nguồn thu ngân sách chịu sức ép, đồng rial mất giá và lạm phát tăng cao, Tehran đang đứng trước bài toán khó: duy trì khả năng chống chịu của nền kinh tế nhưng đồng thời phải hạn chế nguy cơ những quyết định về giá nhiên liệu làm gia tăng bất ổn trong nước.
Hồng Sơn (tồng hợp)
