Tehran, Iran – Iran cảnh báo có thể thiết lập vùng cấm hàng hải trên toàn Vịnh Ba Tư, trong động thái được đưa ra sau những diễn biến căng thẳng với Mỹ trên tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz.
- Bảy quả hồ lô gọi người lạ đến bên vợ chồng già
- Công nhân Nepal ngoi lên từ lòng đất sau 9 ngày mất tích
- Khách Nga tăng tốc, du lịch Việt Nam đón thêm sức bật
Ngày 07/9 (giờ Hà Nội), ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết các vụ phóng tên lửa gần đây của Tehran nhằm vào tàu chiến Mỹ tại Vịnh Ba Tư là “lời cảnh báo rõ ràng” gửi tới Washington. Ông nói “thế trận tác chiến đối với các tàu chiến và căn cứ của Mỹ đã được điều chỉnh lại một cách căn bản”, đồng thời cho biết Iran đang chuẩn bị lập vùng cấm trên toàn Vịnh Ba Tư nếu “chiến tranh kinh tế” từ Washington tiếp diễn.
Tuyên bố này cho thấy phạm vi kế hoạch của Tehran đã được mở rộng so với thông tin ông Rezaei đưa ra một ngày trước, khi khu vực hạn chế mới chỉ được đề cập ở vùng biển bên ngoài eo Hormuz.
Căng thẳng Mỹ – Iran đã kéo dài từ cuối tháng 2 và nhanh chóng lan sang hoạt động hàng hải. Từ ngày 13/4, Mỹ thiết lập tuyến phong tỏa hải quân từ mũi đất phía đông Oman đến biên giới Iran – Pakistan, áp dụng với các tàu ra vào cảng Iran.
Sau đó, Mỹ tiến hành rà phá thủy lôi tại Hormuz và gỡ khoảng 80 quả. Một thỏa thuận ngừng bắn từng được thiết lập nhưng không duy trì được, khi các vụ tấn công tàu thương mại trong tháng 7 khiến khu vực quay lại tình trạng đối đầu quân sự.
Tuần trước, các cuộc tấn công qua lại tiếp tục diễn ra. Mỹ đánh ba tàu chở dầu Iran sau khi Tehran phóng tên lửa đạn đạo vào tàu chiến Mỹ, đánh dấu bước leo thang đáng chú ý bởi trước đó Iran chủ yếu nhằm vào tàu thương mại.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf sau đó tuyên bố “thời kỳ đáp trả tương xứng đã kết thúc”, đồng thời cảnh báo mọi hành động nhằm vào Iran sẽ bị đáp trả “nhanh hơn, dữ dội và đau đớn hơn”.
Ông Rezaei cũng cho biết Iran và Oman dự kiến ký thỏa thuận về một hành lang hàng hải mới qua Hormuz, trong đó Tehran kiểm soát điểm ra vào. Động thái này cho thấy Iran muốn tăng khả năng kiểm soát tuyến đường thủy có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động hàng hải trong khu vực.
Hormuz và những tuyên bố trái chiều
Tranh cãi hiện tập trung vào câu hỏi bên nào thực sự kiểm soát eo biển Hormuz. Iran khẳng định tuyến đường thủy này “hoàn toàn đóng cửa” và nằm dưới sự kiểm soát của lực lượng vũ trang nước này.
Trong khi đó, một quan chức cấp cao Mỹ nói với Al Jazeera rằng Hormuz “hoàn toàn thông suốt”, do Hải quân Mỹ kiểm soát, đồng thời đánh giá chiến dịch gây sức ép lên Iran là “thành công nhất trong lịch sử”.
Theo quan chức Mỹ, khoảng 20 tàu Mỹ đang phong tỏa và hộ tống tàu thương mại qua Hormuz. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright ước tính lượng dầu đi qua tuyến này vẫn ở mức khoảng 9 triệu thùng/ngày.
Như vậy, hai phía đang đưa ra những mô tả hoàn toàn khác nhau về tình trạng của Hormuz. Trong khi Tehran nói tuyến đường đã bị đóng và nằm dưới quyền kiểm soát của mình, Washington khẳng định hoạt động hàng hải vẫn thông suốt.
Một điểm khác cũng đáng chú ý là cách Iran lý giải sức ép kinh tế. Ông Rezaei bác bỏ thông tin các biện pháp trừng phạt khiến nước này rơi vào nạn đói và cho biết Iran đã dự trữ đủ lương thực, nhưng đồng thời tiếp tục gọi “chiến tranh kinh tế” là nguyên nhân thúc đẩy Tehran gia tăng sức ép trên biển.
Iran cũng tuyên bố sẽ đưa những tàu “không phối hợp” vào một danh sách trừng phạt riêng, song chưa công bố cách thức thực hiện. Đến thời điểm bài viết được thực hiện, chưa có nguồn tin độc lập xác nhận cơ chế cưỡng chế mà Tehran dự định áp dụng.
Giữa những tuyên bố chưa thống nhất về quyền kiểm soát Hormuz, dòng dầu qua tuyến hàng hải này vẫn là một trong những dữ kiện được theo dõi sát trong diễn biến căng thẳng Mỹ – Iran.
Lê Toan (tổng hợp)
