Người có biểu hiện mắt sưng đỏ, ngứa rát hoặc khó chịu sau khi tiếp xúc với côn trùng cần được xử trí sớm để hạn chế nguy cơ tổn thương mắt.
Những biểu hiện tưởng như quen thuộc như đỏ mắt, ngứa rát hay chảy nước mắt được đề cập trong mối liên hệ với việc mắt tiếp xúc với côn trùng hoặc chất tiết của chúng. Tình trạng này có thể xuất phát từ kích ứng, phản ứng dị ứng, độc tố hoặc dị vật, trong đó một số trường hợp cần được khám chuyên khoa mắt.
Cách gọi “nhện đái vào mắt” thường được dùng trong dân gian khi mắt đột ngột sưng đỏ, ngứa rát hoặc khó chịu. Tuy nhiên, cách gọi này không phản ánh chính xác cơ chế sinh học của loài nhện, bởi biểu hiện ở mắt có thể liên quan đến nhiều tác nhân khác nhau.
Dịch tiết của côn trùng có thể gây kích ứng hoặc tạo phản ứng dị ứng khi tiếp xúc với mắt. Các protein lạ có khả năng kích hoạt hệ miễn dịch, giải phóng histamine và dẫn đến những biểu hiện như đỏ mắt, sưng mí, ngứa hoặc rát.
Một số tác nhân khác cũng có thể gây viêm và khó chịu quanh mắt. Chất pederin từ kiến ba khoang có thể gây kích ứng mạnh ở vùng quanh mắt, kết mạc hoặc giác mạc; trong khi lông của một số loài tarantula hoặc các bộ phận như chân, cánh, râu côn trùng lọt vào mắt có thể tạo cảm giác cộm, đau và chảy nước mắt.
Khi dị vật hoặc chất kích ứng xuất hiện trên bề mặt mắt, việc xử trí ban đầu cần được thực hiện nhẹ nhàng. Người gặp tình trạng này không nên dụi mắt vì hành động này có thể khiến chất kích ứng lan rộng hoặc làm dị vật tiếp tục cọ xát, gây tổn thương giác mạc.
Mắt nên được rửa bằng nước sạch, mát hoặc dung dịch NaCl 0,9% trong ít nhất 20 phút, đồng thời nhẹ nhàng chớp mắt để hỗ trợ làm sạch bề mặt. Nếu mắt vẫn sưng đỏ, có thể dùng khăn sạch chườm lạnh trong khoảng 10-15 phút; người bệnh cũng không nên tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt, đặc biệt là thuốc có corticoid, khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Những dấu hiệu bất thường kéo dài là lúc việc tự xử trí tại nhà không còn đủ. Đau mắt dữ dội hoặc tăng dần, giảm thị lực, nhìn đôi, cộm vướng dai dẳng, nhạy cảm với ánh sáng, chảy dịch hoặc mủ, đỏ mắt kèm sưng mí nghiêm trọng, khó mở mắt hay không cải thiện sau vài giờ đều là những biểu hiện cần đến cơ sở chuyên khoa mắt.
Thăm khám sớm giúp xác định khả năng còn dị vật và đánh giá mức độ tổn thương giác mạc. Từ đó, người bệnh có thể được hướng dẫn điều trị phù hợp thay vì tiếp tục xử trí theo kinh nghiệm dân gian.
Nguyễn Chiu (tổng hợp)
