Thu hút nhân tài khoa học không chỉ dựa vào lương cao hay đất xây nhà. Các chuyên gia nhấn mạnh cần môi trường tự chủ, việc làm phù hợp để giữ chân nhà nghiên cứu tài năng tại Việt Nam.
- Biến đổi khí hậu: Chim di cư rối loạn, báo động nhân loại
- Triệt phá sới bạc ở Ninh Bình, bắt giữ 21 đối tượng
- Phút đoàn tụ đẫm nước mắt sau 40 năm xa cách của người anh bỏ rơi em trai tại bệnh viện
Tại tọa đàm về giáo dục đại học và đổi mới sáng tạo, các diễn giả chỉ rõ hạn chế của chính sách đãi ngộ truyền thống. Ông Nguyễn Quân, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, nhận định mức lương tăng gấp đôi kèm mảnh đất không đủ sức níu giữ người làm khoa học. Thực tế cho thấy nhiều đơn vị mời chuyên gia về nhưng không giao nhiệm vụ cụ thể, dẫn đến tình trạng họ rời đi chỉ sau thời gian ngắn.
Thu hút nhân tài khoa học: Trao quyền tự chủ tối đa
Theo ông Quân, giải pháp căn cơ nằm ở việc trao quyền tự chủ tối đa. Nhà khoa học cần được đứng tên chủ nhiệm nhóm nghiên cứu, tự do mời cộng sự từ các viện khác, tự đặt hàng đề tài và chịu trách nhiệm toàn diện từ khâu theo dõi đến nghiệm thu kết quả. Chỉ khi có không gian làm việc thực sự, họ mới gắn bó lâu dài với tổ chức.
PGS.TS Huỳnh Quyết Thắng, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, đồng tình rằng dùng lương cao làm công cụ chính là cách tiếp cận sai lầm. Nhà khoa học ưu tiên môi trường thử nghiệm ý tưởng hơn thu nhập cao từ lĩnh vực khác. Ông Thắng còn đưa ra góc nhìn mới về hiện tượng di cư: thay vì gọi là chảy máu chất xám, có thể xem đây là giai đoạn “nuôi dưỡng chất xám” ở nước ngoài. Nhiều người trẻ sau khi tích lũy kinh nghiệm quốc tế sẽ trở về với vai trò chuyên gia công nghệ cao cấp.
Thu hút nhân tài khoa học: Yếu tố toàn diện và giải pháp đột phá
Bà Nguyễn Ngọc Duyên, Điều phối viên Dự án Quốc gia thuộc Văn phòng ILO tại Việt Nam, bổ sung danh sách yếu tố toàn diện. Ngoài lương, cần đảm bảo điều kiện sống, ưu đãi giáo dục cho con cái, chăm sóc y tế và cơ chế công nhận bằng cấp thực chất. Thiếu việc làm phù hợp với năng lực chính là nguyên nhân khiến lao động trình độ cao rời bỏ đất nước, buộc Việt Nam phụ thuộc nguồn nhân lực ngoại nhập.
Ông Nguyễn Quân cảnh báo dòng chảy chất xám từ khu vực công sang tư nhân và ra nước ngoài sẽ tiếp diễn nếu thiếu cải cách kịp thời. Các chuyên gia đề xuất xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu liên kết đa viện, cho phép nhà khoa học làm chủ phòng thí nghiệm riêng và khởi nghiệp từ kết quả nghiên cứu. Đồng thời, cần chương trình hỗ trợ hồi hương với gói tài trợ khởi nghiệp và quyền tự chủ đề tài khi chuyên gia trở về.
Mô hình thực tiễn tại các trường đại học
Thực tế tại một số trường phía Bắc cho thấy mức lương lên đến 200 triệu đồng/tháng vẫn chưa đủ nếu thiếu môi trường thử thách. Đại học Bách khoa Hà Nội đang thí điểm mô hình nhóm nghiên cứu tự chủ, cho phép giảng viên mời cộng sự quốc tế và tự quản lý ngân sách đề tài. Kết quả bước đầu ghi nhận tỷ lệ gắn bó của tiến sĩ trẻ tăng đáng kể.
Các diễn giả thống nhất rằng thu hút nhân tài khoa học đòi hỏi chiến lược dài hạn, trong đó tự chủ và việc làm chất lượng là hai trụ cột chính. Chỉ khi nhà khoa học thấy ý tưởng của mình được hiện thực hóa, họ mới chọn ở lại cống hiến cho tổ quốc.
Theo: Dân Trí
