Sang chấn tâm lý sau thiên tai khiến nhiều nạn nhân rơi vào lo âu, ám ảnh, rối loạn giấc ngủ và có nguy cơ trầm cảm nếu không được hỗ trợ kịp thời.
Người dân đối mặt với sang chấn tâm lý sau lũ dữ
Tại phường Quy Nhơn Bắc (Gia Lai), anh Nguyễn Ngọc Vũ vẫn chưa thoát khỏi cảm giác bàng hoàng khi nhớ lại đêm 18/11. Vừa dọn lớp bùn của trận lũ trước, vợ chồng anh chưa kịp bình tâm thì dòng nước thứ hai lại ập đến như thác đổ, cuốn phăng toàn bộ tài sản. Địa hình bị chia cắt, sóng điện thoại mất hoàn toàn khiến gia đình 5 người rơi vào cô lập. Họ phải trèo lên gác xép rộng chừng 10 m² để tránh dòng nước xiết. Toàn bộ thức ăn và bếp gas chìm trong lũ, cả nhà chỉ còn những mảnh bánh tráng sống để cầm cự chờ cứu hộ.
Tại tâm lũ Đăk Lăk, chị Nguyễn Thị Hào (phường Đông Hòa) phải gắng sức dìu người chồng tai biến và mẹ già 80 tuổi lên gác lửng khi nước sông Ba bất ngờ đổ về trong đêm. Không còn cách nào khác, chị treo dòng chữ cầu cứu trên mái nhà giữa tiếng nước gầm rú và bóng tối đặc quánh. Theo bác sĩ Nguyễn Viết Chung (Khoa Tâm thần, Bệnh viện E), những trải nghiệm sinh tử này là yếu tố khởi phát điển hình của rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) – một hội chứng thường bị bỏ quên sau thiên tai.
Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) cho biết thiên tai là nguyên nhân hàng đầu gây PTSD. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ghi nhận tỷ lệ người gặp vấn đề sức khỏe tâm thần sau thảm họa có thể tăng tới 15-20%. Tại Việt Nam, đợt mưa lũ vừa qua ở miền Trung và Tây Nguyên gây thiệt hại nặng, khiến nguy cơ rối loạn tâm lý càng gia tăng. Nếu ác mộng, hoảng loạn hay tê liệt cảm xúc kéo dài trên 6 tháng, bệnh nhân dễ rơi vào trầm cảm hoặc rối loạn lo âu mãn tính.
Trẻ em – nhóm dễ tổn thương nhất
Theo thạc sĩ tâm lý Vương Nguyễn Toàn Thiện (Trung tâm Lumos), trẻ em ở vùng thiên tai chịu ảnh hưởng cả về cảm xúc lẫn hành vi. Khi nhu cầu sinh tồn bị đe dọa, trẻ mất cảm giác an toàn. Những hình ảnh như cha mẹ hoảng loạn, nhà cửa bị phá hủy khiến trẻ bất lực và lo ngại kéo dài. Nếu thiếu hỗ trợ – nhất là các em mồ côi – sang chấn có thể dẫn đến rối loạn cảm xúc, sai lệch hành vi, ảnh hưởng khả năng hòa nhập xã hội khi trưởng thành.
Stress mãn tính sau thiên tai không chỉ gây bất ổn tinh thần mà còn làm suy giảm miễn dịch. Cơ thể tiết cortisol liên tục dẫn đến kiệt quệ, mất ngủ, đau đầu và tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Ghi nhận sau bão Yagi (9/2024) tại Lào Cai cho thấy nhiều người dù vết thương đã lành nhưng thể trạng vẫn suy kiệt vì lo âu và ngủ kém kéo dài.
Trong bối cảnh dịch vụ tâm lý chuyên sâu ở nông thôn còn hạn chế, các chuyên gia khuyến nghị áp dụng “sơ cứu tâm lý cộng đồng”. Việc người dân chia sẻ, hỗ trợ nhau dọn dẹp sau lũ không chỉ giúp phục hồi cuộc sống mà còn là liệu pháp tinh thần hiệu quả. Với trẻ em, cha mẹ cần giao tiếp thường xuyên, giúp trẻ hiểu rằng sợ hãi là bình thường và nhanh chóng tái lập thói quen sinh hoạt. Sức khỏe tinh thần của người chăm sóc cũng cần được chú trọng để cả gia đình cùng vượt qua hậu quả thiên ta
Theo: VnExpress
