Việc ông Ali Khamenei qua đời sau gần bốn thập kỷ nắm quyền, đặt Iran vào tình thế bất định giữa bối cảnh xung đột khu vực đang leo thang.
Vai trò chi phối của ông Khamenei trong hệ thống chính trị Iran
Lãnh tụ tối cao không phải là một vị trí mang tính nghi lễ mà là trung tâm quyền lực thực thụ tại Iran. Ông có tiếng nói cuối cùng trong mọi vấn đề từ tôn giáo, pháp lý đến quân sự. Hiến pháp trao cho ông quyền tuyên bố chiến tranh hoặc hòa bình, một quyền hạn mà không có bất kỳ cơ quan dân cử nào có thể thách thức hoặc thay đổi.
Hệ thống giám sát lãnh tụ tối cao thông qua Hội đồng Chuyên gia trên thực tế hoạt động rất hạn chế. Mặc dù hội đồng này có quyền bầu chọn và bãi nhiệm lãnh tụ, nhưng vì các ứng viên tham gia hội đồng đều phải qua sự sàng lọc của Hội đồng Giám hộ vốn thân cận với ông Khamenei, nên sự kiểm soát này chỉ mang tính hình thức. Trong hàng chục năm, cơ quan này chưa từng phản đối bất kỳ quyết định nào của ông.
Sự áp đảo của lãnh tụ tối cao so với nhánh hành pháp thể hiện rõ qua việc tổng thống phải phục tùng mọi định hướng chung. Tổng thống chỉ điều hành các công việc hành chính hằng ngày, trong khi các vấn đề an ninh và tình báo then chốt đều nằm dưới sự chỉ đạo trực tiếp của ông Khamenei. Điều này tạo ra một hệ thống tập quyền cực độ, phụ thuộc hoàn toàn vào cá nhân người đứng đầu.
Bài toán người kế nhiệm
Sau cái chết của ông Khamenei, Iran đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng kế vị tiềm tàng do chưa có người thay thế chính thức. Theo các báo cáo từ tình báo Mỹ, các nhân vật cứng rắn từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo có thể sẽ tìm cách nắm giữ quyền lực. Trước đây, cố Tổng thống Raisi từng được xem là ứng viên sáng giá nhưng ông đã tử nạn trong vụ rơi trực thăng năm ngoái.
Mojtaba Khamenei, con trai của cố lãnh tụ, là cái tên thường xuyên được truyền thông quốc tế nhắc tới như một người thừa kế tiềm năng. Tuy nhiên, việc truyền ngôi theo kiểu gia đình trị có thể gây ra những phản ứng trái chiều trong hàng ngũ giáo sĩ và công chúng. Hơn nữa, những đợt tấn công quân sự vừa qua cũng được cho là đã nhắm vào các thành viên trong gia đình ông, gây nghi ngại về sự ổn định của phương án này.
Phía Mỹ cho biết họ đã nhận diện được một số ứng cử viên có khả năng lãnh đạo Iran trong thời gian tới, nhưng không tiết lộ danh tính cụ thể. Sự chuyển giao quyền lực tại Tehran sẽ không chỉ là vấn đề nội bộ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cục diện an ninh tại Trung Đông. Thế giới đang nín thở chờ xem Hội đồng Chuyên gia sẽ lựa chọn ai để lấp đầy khoảng trống quyền lực khổng lồ này.
Theo: Báo Thanh Niên
