Hơn năm thập kỷ sau lần cuối cùng con người rời khỏi Mặt Trăng, sứ mệnh Artemis II vừa chính thức đánh dấu sự trở lại đầy thách thức của nhân loại.
Trở lại Mặt Trăng và những di sản dang dở của kỷ nguyên Apollo
Vào tháng 12/1972, tàu Apollo 17 đáp xuống Thái Bình Dương, đánh dấu sự kết thúc của chương trình đưa người lên Mặt Trăng do Mỹ dẫn dắt. Trong vòng 3 năm ngắn ngủi, 12 phi hành gia đã có cơ hội đi bộ trên bề mặt hành tinh này, nhưng đó cũng là lần cuối cùng con người hiện diện tại đây trong thế kỷ 20. Sự gián đoạn kéo dài hơn 50 năm qua không hẳn xuất phát từ rào cản công nghệ mà chủ yếu do những biến động về kinh tế và tầm nhìn chiến lược.
Sau khi giành chiến thắng trong cuộc đua không gian thời Chiến tranh Lạnh, sự ủng hộ chính trị dành cho NASA bắt đầu nguội lạnh dần theo thời gian. Ngân sách bị cắt giảm mạnh mẽ khiến các sứ mệnh tiếp theo bị hủy bỏ, buộc cơ quan này phải thay đổi hoàn toàn chiến lược hoạt động để tồn tại. Các đời tổng thống Mỹ sau đó đã quyết định chuyển hướng sang phát triển tàu con thoi, ưu tiên các hoạt động trong quỹ đạo Trái Đất thấp thay vì thám hiểm những vùng không gian xa xôi.
Mặc dù kỷ nguyên tàu con thoi và Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) đã mở ra những bước tiến lớn về nghiên cứu khoa học, chúng lại thu hút hầu hết nguồn tài chính hiện có. Các nỗ lực quay lại Mặt Trăng từng được đề xuất vào cuối thập niên 80 đều thất bại thảm hại do dự toán chi phí quá cao và thiếu sự đồng thuận từ quốc hội. Sự thiếu vắng một động lực địa chính trị đủ mạnh đã khiến các kế hoạch thám hiểm không gian sâu bị đặt sang một bên suốt một thời gian dài.
Sứ mệnh Artemis: Hướng đi mới cho tham vọng chinh phục vũ trụ
Chương trình Artemis không chỉ đơn thuần lặp lại những gì Apollo đã làm mà hướng tới mục tiêu thiết lập sự hiện diện thường trực của con người. NASA muốn biến Mặt Trăng thành một trạm dừng chân chiến lược để thử nghiệm các công nghệ mới trước khi thực hiện tham vọng đưa người lên sao Hỏa. Sự khác biệt nằm ở chỗ Artemis tập trung vào giá trị khai thác thực tiễn và khả năng duy trì sự sống hơn là chỉ dừng lại ở việc cắm cờ và thu thập mẫu vật.
Để tránh lặp lại sai lầm về tài chính trong quá khứ, NASA đã thay đổi mô hình vận hành bằng cách bắt tay với các doanh nghiệp không gian tư nhân. Thay vì tự mình gánh vác toàn bộ chi phí nghiên cứu và chế tạo, chính phủ Mỹ đóng vai trò dẫn dắt và tận dụng năng lực sản xuất của khu vực thương mại. Cách tiếp cận mới này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách công mà còn tăng tính linh hoạt và hiệu quả cho toàn bộ quá trình triển khai.
Hiệp định Artemis cũng huy động sự tham gia của nhiều quốc gia đồng minh, tạo nên một cộng đồng cùng chia sẻ trách nhiệm khai thác không gian một cách bền vững. Hiện tại, các phi hành gia trên tàu Orion đang thực hiện chuyến hành trình bay quanh Mặt Trăng, minh chứng cho sức mạnh của sự hợp tác đa quốc gia trong kỷ nguyên mới. Dù các rủi ro về ngân sách vẫn hiện hữu, nền tảng ủng hộ rộng rãi hiện nay mang lại hy vọng về một hành trình khám phá không bao giờ kết thúc.
Theo: Báo Dân trí
