Vùng Vịnh – Sau thỏa thuận sơ bộ Mỹ–Iran ký ngày 17/6, các tàu thương mại bắt đầu di chuyển trở lại qua eo biển Hormuz, nhưng phải tuân theo tuyến hàng hải do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chỉ định.
- Mỹ công bố văn bản 14 điểm hướng tới bình thường hóa quan hệ với Iran
- Tranh cãi gia tăng quanh thỏa thuận Mỹ – Iran
- Quan hệ Mỹ – Israel: Ông Trump khẳng định vai trò sống còn với Tel Aviv
Iran đã chính thức đưa vào hoạt động một cơ chế mới để quản lý giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz; tất cả các tàu có ý định đi qua sẽ nhận được email từ địa chỉ chính thức nêu rõ các quy tắc và quy định khi đi qua. IRGC tuyên bố mọi hoạt động hàng hải qua eo biển phải tuân thủ các tuyến đường do Tehran chỉ định và phối hợp với cơ quan chức năng Iran; mọi tuyến hàng hải thay thế đều “không thể chấp nhận được và không an toàn”.
Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran từ cuối tháng 2 đã khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz gần như tê liệt — đây là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Ngày 15/6, công ty Petronet của Ấn Độ đã cho tàu chở LNG Disha đi qua eo biển Hormuz — một trong những chuyến hàng hiếm hoi thực hiện hành trình này kể từ khi xung đột bùng phát; tàu Disha nhận hàng tại cảng Ras Laffan của Qatar từ đầu tháng 3 và bị mắc kẹt nhiều tháng trước khi tiếp tục hành trình tới cảng Dahej của Ấn Độ.
Hai tàu thương mại Ever Lovely treo cờ Singapore và Kiku treo cờ Panama đều bị tấn công khi di chuyển ven bờ biển Oman theo hải trình mới; Mỹ cáo buộc Iran là thủ phạm, trong khi IRGC không đề cập các vụ tấn công mà chỉ cảnh báo sẽ triển khai biện pháp kiểm soát Hormuz. Trung tâm Thông tin Hàng hải liên hợp (JMIC) do Mỹ dẫn đầu đã nâng mức độ đe dọa an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz từ mức trung bình lên mức “đáng kể” sau các vụ tấn công vào tàu thương mại.
Các công ty vận tải đang chờ đợi những bảo đảm cụ thể về an ninh, bao gồm rà phá thủy lôi và cơ chế bảo vệ tàu thuyền, trước khi đưa tàu quay trở lại tuyến đường; chủ tàu và bên thuê tàu vẫn duy trì thái độ thận trọng, đặc biệt khi nhiều điều khoản của thỏa thuận chưa được công bố chi tiết. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Ghalibaf tuyên bố: “Mọi người nên biết rằng việc quản lý eo biển Hormuz sẽ không bao giờ trở lại như trước chiến tranh”.
Các quan chức Mỹ và Iran dự kiến gặp nhau tại Doha ngày 30.6 để thảo luận việc triển khai bản ghi nhớ; đặc phái viên Steve Witkoff và cố vấn cấp cao Jared Kushner sẽ tới Doha, song Washington vẫn bảo lưu quyền sử dụng biện pháp quân sự nếu cần thiết. Ngày 29.6, Bộ Ngoại giao Iran cho biết Tehran và Oman đã tổ chức cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Hỗn hợp Hormuz nhằm thảo luận việc quản lý eo biển.
Ninh Lý (tổng hợp
