Sau khi tuyên bố thu phí 20% với tàu hàng qua eo biển Hormuz rồi rút lại trong vòng 24 giờ, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 14/7 áp lệnh phong tỏa riêng nhắm vào tàu ra vào cảng Iran hoặc chở hàng hóa liên quan đến nước này.
- Khởi tố 4 bị can vụ gian lận điểm thi môn Toán tại Tuyên Quang
- Mỹ dùng chiến lược gì để ép Iran thay đổi mà không gây chiến
- Bé 12 tuổi mất tích trong lũ, tìm kiếm xuyên đêm chưa có kết quả
Căng thẳng tại Hormuz leo thang từ ngày 12/7, khi hải quân IRGC nổ súng cảnh cáo rồi bắn tên lửa vào tàu hàng GFS Galaxy treo cờ Cyprus, khiến tàu hỏng nặng và một thủy thủ mất tích. Cùng ngày, IRGC tuyên bố đóng cửa toàn bộ eo biển “cho đến khi có thông báo mới”.
Ngày 13/7, ông Trump đăng lên Truth Social: “Do đó, chúng tôi sẽ áp đặt phong tỏa toàn diện, nhưng chỉ đối với tàu ra vào các cảng ở Iran hoặc chở theo bất kỳ thứ gì liên quan đến hàng hóa Iran.” Ông khẳng định Hormuz vẫn mở với tất cả quốc gia khác, đồng thời cảnh báo hải quân Mỹ sẽ truy tìm và chặn bắt mọi tàu trả phí đi lại cho Iran.
Kế hoạch thu phí 20% — công bố ngày 13/7 — đã đẩy giá dầu thế giới tăng hơn 10% chỉ trong vài giờ. Sau khi ông Trump rút lại quyết định này vào ngày 14/7, dầu Brent giảm về 84 USD/thùng và WTI về 78 USD/thùng.
Nguyên nhân sâu xa của đợt leo thang này nằm ở điều 5 trong bản ghi nhớ Mỹ–Iran ký giữa tháng 6, quy định Iran tạo điều kiện cho tàu thương mại đi lại an toàn qua vịnh Ba Tư – biển Oman trong 60 ngày. Văn bản không nêu phương thức triển khai cụ thể, khiến hai bên diễn giải theo hướng đối lập: Iran muốn giữ vai trò chủ đạo điều phối tàu bè qua Hormuz, còn Mỹ coi điều 5 là cam kết mở hoàn toàn eo biển.
Trước xung đột, Hormuz là tuyến vận chuyển của khoảng 20% dầu và khí hóa lỏng toàn cầu; lưu lượng tàu qua đây đã giảm mạnh từ đầu tháng 3 và chỉ bắt đầu hồi phục sau thỏa thuận ngừng bắn tháng 6. Ngân hàng Citi cảnh báo nếu thỏa thuận đổ vỡ, giá dầu nhiều khả năng duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn — và hiện chưa rõ hải quân Mỹ sẽ thực thi lệnh phong tỏa mới thế nào, trong khi Iran vẫn chưa lên tiếng.
Nghĩa Nguyễn (tổng hợp)
