Có người từng quen ngủ đến gần sáng mới thức, nhưng sau tuổi 60 lại mở mắt từ 3-4 giờ. Căn phòng vẫn tối, ngoài cửa sổ chưa có tiếng xe, song cơ thể dường như đã báo rằng đêm ngủ đã gần kết thúc. Với người lớn tuổi, hiện tượng thức giấc sớm có thể liên quan đến những thay đổi tự nhiên của giấc ngủ và nhịp sinh học.
- Vỏ khoai lang chứa dưỡng chất, nhưng không phải ai cũng nên ăn
- Ngồi thiền và những tín hiệu tích cực từ khoa học
- 3 cái bẫy khiến bạn càng chăm sóc cho cơ thể lại càng thấy mệt mỏi
Tuổi tác làm giấc ngủ thay đổi thế nào?
Khi con người già đi, giấc ngủ thường trở nên nhẹ hơn, dễ bị gián đoạn và thời điểm thức giấc có xu hướng sớm hơn. Viện Lão hóa Quốc gia Mỹ cho biết người trung niên và cao tuổi thường ngủ ít sâu hơn, thức giấc nhiều lần trong đêm hoặc tỉnh dậy quá sớm.
Một nguyên nhân được quan tâm là sự thay đổi của nhịp sinh học. Nhiều người lớn tuổi có xu hướng buồn ngủ sớm vào buổi tối và thức dậy sớm vào buổi sáng. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa cơ thể đã hết nhu cầu ngủ. Người cao tuổi vẫn cần ngủ đủ, trong khi tuổi tác, bệnh lý, thuốc đang sử dụng và môi trường sống đều có thể làm chất lượng giấc ngủ suy giảm.
Vì thế, nếu một người đi ngủ sớm và thức dậy sớm nhưng ban ngày vẫn tỉnh táo, hoạt động bình thường, hiện tượng này có thể đơn giản phản ánh một lịch ngủ phù hợp với cơ thể.
Dậy sớm không có nghĩa là cần ngủ ít hơn
Một quan niệm phổ biến cho rằng càng lớn tuổi càng cần ít ngủ. Thực tế, nhu cầu ngủ không giảm mạnh chỉ vì tuổi tác. Các chuyên gia nhìn chung khuyến nghị người trưởng thành ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm, còn nhu cầu cụ thể có thể khác nhau giữa từng người.
Điều này tạo ra một điểm cần phân biệt: dậy sớm sau khi ngủ đủ khác hoàn toàn với thức dậy sớm vì mất ngủ. Nếu một người lên giường từ 20 giờ và tự nhiên tỉnh lúc 4 giờ, họ đã có khoảng 8 giờ nghỉ ngơi. Ngược lại, nếu ngủ lúc 23 giờ nhưng liên tục tỉnh lúc 3 giờ rồi không thể ngủ lại, tổng thời gian ngủ chỉ còn khoảng 4 giờ.
Trường hợp thứ hai không nên được xem đơn giản là “đồng hồ sinh học tốt”. Thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng hoạt động ban ngày. Bởi vậy, con số trên đồng hồ không quan trọng bằng tổng thời gian ngủ, chất lượng giấc ngủ và trạng thái cơ thể sau khi thức dậy.
Khi cơ thể tự chọn buổi sáng
Dậy sớm cũng có thể trở thành một lợi thế khi phù hợp với nhịp sinh học của mỗi người. Buổi sáng yên tĩnh tạo điều kiện cho người lớn tuổi vận động nhẹ, ăn sáng, đọc sách hoặc chuẩn bị cho các hoạt động trong ngày mà không phải vội vàng.
Nghiên cứu về nhịp sinh học còn cho thấy xu hướng “người buổi sáng” có liên hệ với yếu tố di truyền. Một nghiên cứu do Đại học Bristol dẫn đầu, phân tích dữ liệu của hơn 180.000 phụ nữ trong UK Biobank và 228.951 phụ nữ trong một bộ dữ liệu di truyền về ung thư vú, nhận thấy nhóm có xu hướng hoạt động tốt hơn vào buổi sáng có nguy cơ ung thư vú thấp hơn 48%. Tuy nhiên, chính nhóm nghiên cứu lưu ý đây là mối liên hệ phức tạp và không thể suy ra rằng chỉ cần ép bản thân dậy sớm sẽ làm giảm nguy cơ ung thư.
Chi tiết này đặc biệt đáng lưu ý bởi nó giúp tách khoa học khỏi những khẩu hiệu đơn giản kiểu “dậy sớm là khỏe”. Điều có ý nghĩa hơn là nhận diện kiểu ngủ tự nhiên của mỗi người, đồng thời bảo đảm thời lượng nghỉ ngơi cần thiết.
Đừng cố chống lại đồng hồ sinh học
Nếu một người lớn tuổi thường xuyên buồn ngủ từ sớm và tự tỉnh lúc rạng sáng, việc cố nằm thêm hàng giờ không nhất thiết đem lại giấc ngủ có chất lượng. Một lịch ngủ – thức ổn định, phù hợp với nhu cầu cơ thể thường có ý nghĩa hơn việc chạy theo một giờ thức dậy được xem là “chuẩn”.
Tuy nhiên, thức giấc lúc 3-4 giờ sáng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bình thường của tuổi già. Nếu tình trạng xuất hiện thường xuyên, khiến tổng thời gian ngủ giảm, gây mệt mỏi ban ngày hoặc đi kèm các triệu chứng bất thường, cần xem xét những nguyên nhân khác như mất ngủ, bệnh lý, thuốc hoặc các rối loạn giấc ngủ. Viện Lão hóa Quốc gia Mỹ cũng lưu ý rằng giấc ngủ thay đổi theo tuổi có mối quan hệ phức tạp với nhiều yếu tố sức khỏe, chứ không đơn thuần là hệ quả của việc già đi.
Dậy sớm vì cơ thể đã ngủ đủ có thể chỉ là một nhịp sống mới. Khi ấy, 4 giờ sáng không còn là khoảng thời gian phải cố ngủ bằng mọi giá, mà có thể là dấu hiệu cho thấy chiếc đồng hồ bên trong đã lặng lẽ chuyển sang một nhịp khác. Điều quan trọng không phải thức dậy lúc mấy giờ, mà là sau một đêm, cơ thể có thực sự được nghỉ ngơi hay chưa.
Đồng Mỵ (tổng hợp)
