Khả năng Mỹ và Iran đạt một thỏa thuận hạt nhân ngày càng xa, khi Washington và Tehran vừa trải qua một đợt đối đầu dữ dội trên biển, với tàu dầu và tên lửa trở thành những công cụ gây sức ép mới.
- Hai đặc phái viên Mỹ nối lại nhịp ngoại giao
- Ngoại giao tiếp tục khi khoảng cách giữa các bên vẫn còn
- Diều sáo bay hơn 200m gần sân bay ở Hải Phòng
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright thừa nhận Washington có thể không đạt được thỏa thuận hạt nhân với Iran, trong bối cảnh căng thẳng quân sự giữa hai nước tiếp tục gia tăng tại eo biển Hormuz.
Trả lời ABC News ngày 06/9, ông Wright nói: “Có thể sẽ không có thỏa thuận hạt nhân nào cả. Có thể đơn giản là chúng tôi sẽ phá hủy năng lực của họ để làm việc đó.” Bộ trưởng Mỹ cho rằng một thỏa thuận với Tehran “có thể phải chờ đến chính quyền tiếp theo của Iran, chúng tôi thực sự không biết”.
Tuyên bố được đưa ra chỉ một ngày sau khi quân đội Mỹ tấn công ba tàu chở dầu của Iran, vô hiệu hóa vĩnh viễn hai tàu gần đảo Kharg và Jask, phá hủy hoàn toàn tàu thứ ba tại vịnh Oman. Washington cho biết hành động này nhằm đáp trả việc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) phóng tên lửa đạn đạo về phía một tàu sân bay và một tàu khu trục Mỹ hoạt động gần Hormuz.
Khi sức ép quân sự lấn át bàn đàm phán
Xung đột Mỹ – Iran đã bước sang tháng thứ bảy kể từ khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố “chiến dịch quân sự quy mô lớn” ngày 28/2. Dù hai bên từng ký biên bản ghi nhớ ngừng bắn hồi tháng 6, thỏa thuận nhanh chóng đổ vỡ.
Cuối tuần qua, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã tấn công ba tàu Iran, trong đó có một tàu dầu gần đảo Kharg. Trước chiến tranh, khu vực này từng xuất khẩu 90% lượng dầu thô của Iran.
Theo CENTCOM, cuộc tấn công được tiến hành sau khi IRGC phóng “nhiều tên lửa đạn đạo” nhằm vào tàu sân bay và tàu khu trục Mỹ. Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, cảnh báo: “Nếu các người bắn vào hai tàu của chúng tôi, chúng tôi sẽ áp đặt cái giá kinh tế cao hơn – phá hủy ba tàu của các người.”
Iran sau đó tuyên bố đã tấn công thêm ba tàu dầu đi qua “tuyến đường trái phép” tại Hormuz, cùng ba tàu liên quan Mỹ và một tàu không người lái của Mỹ. Những tuyên bố này chưa được kiểm chứng độc lập.
Trong một cuộc trao đổi với CBS cùng ngày, ông Wright khẳng định Washington vẫn chưa từ bỏ con đường ngoại giao. Tuy nhiên, ông cho rằng nhiệm vụ lớn nhất của quân đội Mỹ tại Vùng Vịnh hiện nay là ngăn Iran xuất khẩu năng lượng.
“Chúng tôi đang kìm hãm nền kinh tế của họ nhằm tìm kiếm sự thay đổi trong chính sách của chế độ hiện tại hoặc một chính quyền mới”, ông nói.
Trả lời CNN, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ cũng không khẳng định eo biển Hormuz có thể được xem là an toàn đối với tàu dầu nếu không có hải quân Mỹ hộ tống.
Iran trong khi đó thông báo sẽ sớm thiết lập một vùng hạn chế mới quanh Hormuz và một hành lang hàng hải mới phối hợp với Oman. Động thái này diễn ra khi lưu lượng tàu qua eo biển giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5, theo dữ liệu của Kpler.
Sự giằng co trên biển cho thấy các kênh ngoại giao đang phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ diễn biến quân sự. Hai bên vẫn đưa ra thông điệp về khả năng giải quyết xung đột, nhưng những hành động trên thực địa lại đang tạo thêm khoảng cách.
Trong khi Tổng thống Trump gọi cuộc xung đột là “chuyện nhỏ”, Phó tổng thống JD Vance nói ông “sẽ không gọi đó là chiến tranh”, các cuộc tấn công giữa hai bên vẫn gây thiệt hại thực tế trên biển.
Hassan Ghashghavi, nghị sĩ kiêm phát ngôn viên Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran, gọi các cuộc tấn công tàu chiến Mỹ là một phần của “cuộc chiến sinh tồn với nước Mỹ”. Ông cho rằng lệnh phong tỏa hải quân của Washington “đáng lẽ không nên tồn tại”.
Tác động đã lan sang thị trường năng lượng. Giá dầu Brent tăng lên 96,28 USD/thùng, mức cao nhất kể từ ngày 24/7, trong khi trước chiến tranh giá dầu vào khoảng 70 USD/thùng. Khảo sát Reuters/Ipsos cuối tháng 8 cũng cho thấy chỉ 31% người Mỹ ủng hộ chiến tranh.
Theo Sina Azodi, chuyên gia về Trung Đông tại Đại học George Washington, cả Mỹ và Iran đều khó “xuống nước” bởi điều đó có thể ảnh hưởng tới hình ảnh của mỗi bên. Vì vậy, “lựa chọn duy nhất là leo thang”.
Ông nhận định nếu không xuất hiện một giải pháp chính trị, xung đột có khả năng tiếp tục kéo dài, đồng thời làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm và gây thêm thương vong cho dân thường.
Hồng Sơn (tổng hợp)
