Mỹ và Anh đồng loạt gia tăng sức ép với Iran bằng những biện pháp trải rộng từ hàng không đến tài chính, trong lúc cánh cửa hợp tác hạt nhân giữa Tehran và cộng đồng quốc tế ngày càng thu hẹp.
- Kịch bản tâm lý được dựng trước mỗi cú lừa trên mạng
- Iran dọa mở rộng vùng cấm, Hormuz lại đứng trước nguy cơ nóng lên
- Xe cứu thương Thanh Hóa thu 9,5 triệu đồng, 3 người bị triệu tập
Ngày 08/9 (giờ địa phương), Bộ Tài chính Mỹ công bố lệnh trừng phạt 36 mục tiêu, trong đó có 27 hãng hàng không Iran chưa từng bị chế tài. Washington cũng nhắm tới các công ty trung gian tại Thổ Nhĩ Kỳ, Malaysia, Kazakhstan và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), với cáo buộc hỗ trợ Tehran mua máy bay và công nghệ hàng không của Mỹ. Một quan chức Bộ Tài chính Mỹ nhận định động thái này về cơ bản đưa toàn bộ ngành hàng không Iran ra khỏi thị trường quốc tế.
Cùng ngày tại London, Anh công bố dự luật mở rộng trừng phạt Iran, hạn chế khả năng tiếp cận hệ thống tài chính Anh, mở rộng lệnh cấm đối với nhiều hàng hóa và công nghệ, đồng thời cấm máy bay Iran hạ cánh xuống Anh, trừ trường hợp được miễn trừ. Thứ trưởng Ngoại giao Anh Stephen Doughty nói dự luật sẽ “tăng gấp đôi hành động nhằm kiềm chế tham vọng hạt nhân của Iran”.
Những vòng siết ngày càng gần Tehran
Đằng sau các lệnh trừng phạt mới là một chuỗi sức ép đã kéo dài nhiều tháng, kể từ khi cuộc chiến Mỹ – Israel tấn công Iran bùng nổ ngày 28-02-2026.
Washington và Tel Aviv khi đó tiến hành các cuộc không kích nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự, hạt nhân của Tehran, khiến lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei thiệt mạng. Cuộc xung đột đến nay đã kéo dài hơn sáu tháng, vượt xa dự đoán ban đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng chiến sự chỉ kéo dài khoảng bốn đến năm tuần.
Những gì diễn ra sau đó cho thấy một cuộc chiến không chỉ được đo bằng tên lửa hay máy bay. Sau các cuộc không kích, Iran đáp trả bằng việc phong tỏa một phần eo biển Hormuz, tuyến hàng hải từng vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu và khí hóa lỏng bằng đường biển của thế giới.
Lưu lượng tàu qua tuyến hàng hải quan trọng này được cho là giảm từ hơn 100 tàu mỗi ngày xuống còn khoảng 5 tàu. Mỗi bước leo thang vì thế không chỉ tạo thêm sức ép lên Iran mà còn đặt ra những lo ngại rộng hơn đối với thương mại và nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Một biên bản ghi nhớ do Pakistan làm trung gian hồi tháng 6 từng giúp hạ nhiệt xung đột trong khoảng hai tháng, nhưng thỏa thuận đã hết hiệu lực từ giữa tháng 8 sau khi hai bên liên tục cáo buộc nhau vi phạm.
Ở châu Âu, các biện pháp mới cũng nối tiếp việc Anh, Pháp và Đức kích hoạt cơ chế “snapback” từ tháng 8-2025, dẫn tới việc Liên Hợp Quốc khôi phục các lệnh trừng phạt Iran từng được dỡ bỏ theo thỏa thuận hạt nhân năm 2015.
Trong khi đó, Mỹ đưa đợt trừng phạt hàng không mới vào chiến dịch “Economic Outcast” do chính quyền Trump phát động từ tháng trước, trong bối cảnh mặt trận quân sự chưa tạo được bước đột phá quyết định.
Khi cánh cửa đối thoại hạt nhân khép lại
Điều khiến tình hình trở nên đáng lo hơn không chỉ nằm ở quy mô các biện pháp trừng phạt, mà còn ở khoảng cách ngày càng lớn giữa Iran và cơ chế giám sát hạt nhân quốc tế.
Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cho biết ngày 7-9 rằng Iran đã thông báo sẽ không hợp tác với cơ quan này cho đến khi có tiến triển trong các cuộc đàm phán chính trị rộng hơn.
Khi kênh hợp tác kỹ thuật bị thu hẹp, IAEA cũng gặp khó khăn trong việc tiếp nhận thông tin cần thiết để thực hiện đầy đủ hoạt động giám sát chương trình hạt nhân Iran.
Đây là nghịch lý đáng chú ý của vòng trừng phạt mới. Phương Tây muốn dùng sức ép kinh tế để đưa Tehran trở lại bàn đàm phán, nhưng sức ép ấy cũng có thể khiến Iran khép cửa với chính cơ chế quốc tế cần thiết để làm rõ những gì đang diễn ra trong chương trình hạt nhân của nước này.
Thứ trưởng Doughty cho biết Iran đã tích lũy hơn 400kg uranium được làm giàu tới mức 60%. Iran là quốc gia duy nhất không sở hữu vũ khí hạt nhân nhưng làm giàu uranium tới mức này.
Mức 60% vẫn thấp hơn khoảng 90%, ngưỡng thường được xem là cấp độ làm giàu phù hợp cho vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, con số này cho thấy vấn đề hạt nhân Iran tiếp tục là một trong những điểm nhạy cảm nhất trong quan hệ giữa Tehran và phương Tây.
Trong bức tranh ấy, London vẫn để lại một khoảng ngoại lệ. Anh không áp dụng một số biện pháp đối với mỏ khí đốt Shah Deniz của Azerbaijan, dự án do BP vận hành và cung cấp năng lượng cho châu Âu, dù Iran có cổ phần trong liên danh.
Sự lựa chọn này cho thấy phương Tây không chỉ đối mặt với bài toán gây sức ép lên Tehran. Họ cũng phải tính đến những tác động có thể lan rộng nếu các biện pháp trừng phạt làm tổn thương nguồn cung năng lượng và nền kinh tế của chính mình.
Các vòng trừng phạt đang siết chặt Iran, trong khi kênh hợp tác hạt nhân ngày càng hẹp. Cuộc đối đầu vì thế không chỉ là câu chuyện về sức mạnh, mà còn là cuộc thử thách khả năng chịu đựng của mỗi bên.
Đào Chương (tổng hợp)
