Từ mặt đất rung chuyển ở Venezuela, bầu trời phủ tro tại Indonesia đến dòng lũ bùn tràn xuống Himalaya, thiên tai năm 2026 liên tiếp tạo sức ép lên con người và hạ tầng.
- Hai đặc phái viên Mỹ nối lại nhịp ngoại giao
- Ngoại giao tiếp tục khi khoảng cách giữa các bên vẫn còn
- Diều sáo bay hơn 200m gần sân bay ở Hải Phòng
Ngày 24/6, miền bắc Venezuela rung chuyển bởi hai trận động đất có độ lớn 7,2 và 7,5 xảy ra gần như đồng thời. Tâm chấn nằm cách thủ đô Caracas khoảng 100 km.
Theo USGS và Al Jazeera, đây là cặp động đất mạnh nhất tại Venezuela kể từ năm 1900. Hơn 250 công trình bị phá hủy. Số người thiệt mạng thay đổi qua các đợt thống kê, từ khoảng 190 người trong những ngày đầu lên hơn 2.000 người trong các cập nhật sau đó.
Những con số ấy cho thấy hậu quả của một trận động đất không dừng lại ở thời điểm mặt đất rung chuyển. Phía sau mỗi công trình bị phá hủy là những gia đình, những khu dân cư và một quá trình khắc phục kéo dài.
Chưa đầy ba tháng sau, một hình ảnh khác xuất hiện tại Indonesia. Ngày 4/9, núi lửa Anak Krakatau ở eo biển Sunda phun trào liên tục trong khoảng 25 giờ. Tro bụi phủ lên không phận, buộc 8 sân bay trên đảo Java phải đóng cửa.
Theo CNN và Al Jazeera, hơn 340.000 hành khách bị ảnh hưởng khi gần 3.000 chuyến bay bị hoãn, hủy hoặc chuyển hướng. Sân bay quốc tế Soekarno-Hatta tại Jakarta cũng phải đóng cửa nhiều ngày.
Bộ trưởng Giao thông Indonesia Dudy Purwagandhi cho biết nhà chức trách chưa thể xác định khi nào tình trạng gián đoạn kết thúc vì thời tiết biến động khó lường. Đến ngày 8/9, phần lớn sân bay mới hoạt động trở lại khi gió đẩy tro bụi ra xa.
Từ bầu trời phủ tro đến dòng lũ từ núi
Cuối tháng 8, tại khu vực biên giới Nepal – Trung Quốc, một phần sông băng ở độ cao hàng nghìn mét bất ngờ đứt gãy.
Khối băng sụp xuống tạo dòng lũ bùn lớn, đổ vào các sông Bhote Koshi và Trishuli. Theo AP và CNN, số người thiệt mạng tại hai nước đã vượt 1.000, trong khi khoảng 4.400 người được ghi nhận mất tích. Các con số tiếp tục biến động theo từng đợt cập nhật.
Nếu tại Venezuela, mặt đất là nơi khởi đầu thảm họa, còn tại Indonesia bầu trời trở thành trở ngại đối với hàng không, thì ở Himalaya, nguy hiểm đến từ những khối băng nằm trên cao.
Ba sự kiện diễn ra trong chưa đầy ba tháng, nhưng không có cùng một nguyên nhân. USGS xác nhận hai trận động đất ở Venezuela thuộc dạng hiếm gọi là “động đất song sinh” (doublet). Anak Krakatau nằm trong Vành đai lửa Thái Bình Dương, nơi tập trung phần lớn hoạt động địa chấn và núi lửa của Trái Đất.
Tại Philippines, núi Kanlaon cũng duy trì cảnh báo cấp độ 2 trong phần lớn năm 2026. Những diễn biến này cho thấy các nguy cơ địa chất vẫn hiện diện ở nhiều khu vực, ngay cả khi chưa tạo ra một thảm họa quy mô lớn.
Điều đáng lưu ý là khoa học chưa xác nhận mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa từng thảm họa nói trên với biến đổi khí hậu. Tuy vậy, giới khoa học khí hậu từ lâu cảnh báo nhiệt độ tăng có thể làm suy yếu các khối băng vĩnh cửu và góp phần khiến một số hiện tượng cực đoan thường xuyên, khó lường hơn.
Trong bối cảnh đó, điều được đặt ra không chỉ là tìm nguyên nhân của từng thiên tai. Khả năng chống chịu của con người và hạ tầng cũng trở thành một phần quan trọng của bài toán.
Một sân bay lớn có thể đình trệ nhiều ngày vì tro núi lửa. Một cộng đồng ven sông có thể đối mặt với dòng lũ lớn chỉ trong thời gian rất ngắn. Khi khoảng thời gian từ lúc thiên tai bắt đầu đến lúc gây thiệt hại bị rút ngắn, cảnh báo sớm và khả năng phản ứng càng trở nên quan trọng.
Chuỗi sự kiện năm 2026 chưa thể được xem là bằng chứng cho một nguyên nhân chung. Nhưng những gì diễn ra từ Venezuela, Indonesia đến Himalaya cho thấy thiên tai có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức, tác động đồng thời đến đất liền, giao thông và đời sống con người.
Thách thức vì thế không chỉ là dự báo được một trận động đất, một vụ phun trào hay một dòng lũ. Quan trọng hơn là chuẩn bị đủ tốt cho thời điểm những rủi ro ấy xảy đến nhanh hơn khả năng ứng phó của cộng đồng.
Hồng Sơn (tổng hợp)
