Những bài học về lễ phép, tôn trọng sẽ khó phát huy tác dụng nếu học sinh vẫn phản ứng bằng xúc phạm hoặc bạo lực khi xảy ra mâu thuẫn. Giáo dục đạo đức cần gắn với thực hành, kỷ luật và trách nhiệm sửa sai.
- Ăn đậu phụ có tốt cho thận? Những điều người bệnh cần biết
- Khởi tố xe tải ở Hải Phòng về tội chống người thi hành công vụ
- Lấy dữ liệu làm nền tảng chuyển đổi số ngành Xây dựng
Một học sinh có thể trả lời đúng câu hỏi về lòng tôn trọng trong giờ học, nhưng chưa chắc biết cách kiềm chế khi bị nhắc nhở trước lớp. Khoảng cách giữa điều được dạy và cách hành xử trong thực tế cho thấy giáo dục đạo đức không thể chỉ dựa vào việc truyền đạt các chuẩn mực.
Theo GS-TS Huỳnh Văn Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, giáo dục cần chuyển từ giúp học sinh “biết điều đúng” sang khả năng thực hiện điều đúng trong những tình huống chịu áp lực cảm xúc. Muốn vậy, các em phải được rèn luyện khả năng nhận diện cảm xúc, tự điều chỉnh, lắng nghe ý kiến khác biệt và giải quyết bất đồng không dùng bạo lực.
Những kỹ năng này cần được hình thành trong các hoạt động thường ngày, từ giờ học đến sinh hoạt lớp và hoạt động trải nghiệm. Khi không đồng tình với giáo viên, học sinh cần biết trình bày quan điểm đúng mực, thay vì để sự tức giận dẫn dắt hành vi.
TS Nguyễn Tuấn Anh, Trường ĐH Công đoàn, nhận định học sinh ở tuổi vị thành niên có nhu cầu khẳng định bản thân, được tôn trọng và đối xử công bằng, trong khi khả năng kiểm soát cảm xúc còn hạn chế. Áp lực học tập, căng thẳng gia đình và việc ít được lắng nghe có thể khiến các em phản ứng tiêu cực.
Những yếu tố đó cần được xem xét khi đánh giá hành vi học sinh, nhưng không thể trở thành lý do để dung thứ cho việc xúc phạm hoặc hành hung giáo viên. Học sinh có quyền phản ánh khi cảm thấy bị đối xử không công bằng; nhà trường có trách nhiệm lắng nghe, xác minh và giải quyết. Đồng thời, mọi thành viên trong môi trường giáo dục đều phải tuân thủ những giới hạn ứng xử cần thiết.
Kỷ luật vì thế không chỉ nhằm chấm dứt một hành vi sai, mà còn phải giúp học sinh hiểu hậu quả và chịu trách nhiệm. Theo GS-TS Huỳnh Văn Sơn, việc xử lý cần dựa trên chứng cứ, tương xứng với mức độ vi phạm, lắng nghe các bên và tránh làm nhục hoặc quy kết nhân cách.
Sau khi bị xử lý, học sinh cần có cơ hội khắc phục hậu quả, xin lỗi có trách nhiệm và chứng minh sự thay đổi bằng hành động cụ thể. Với vụ việc nghiêm trọng, nhà trường cần phối hợp cơ quan có thẩm quyền theo quy định pháp luật, không dùng hòa giải hình thức để thay thế trách nhiệm pháp lý.
Cùng với kỷ luật, phòng ngừa phải được thực hiện từ sớm. Nhà trường cần xây dựng quy tắc ứng xử rõ ràng, duy trì kênh phản ánh dễ tiếp cận và chú ý những dấu hiệu như đe dọa, xung đột kéo dài hoặc hành vi kích động trên mạng. Khi xuất hiện nguy cơ bạo lực, giáo viên không nên phải tự xử lý một mình mà cần có sự phối hợp của lãnh đạo trường, gia đình, chuyên viên tâm lý và cơ quan chức năng tùy tính chất vụ việc.
Gia đình cũng cần tham gia thực chất vào quá trình giáo dục. Phụ huynh phải lắng nghe con, tìm hiểu sự việc từ nhiều phía nhưng không bênh vực mù quáng. Khi con mắc lỗi, cha mẹ cần giúp con nhận ra hậu quả, sửa chữa hành vi và phối hợp với giáo viên, thay vì chỉ lên tiếng khi con phải chịu kỷ luật.
Một môi trường học đường an toàn không thể được tạo dựng chỉ bằng các khẩu hiệu về sự tôn trọng hay những đợt tuyên truyền ngắn hạn. Hiệu quả cần được đánh giá qua khả năng bảo vệ giáo viên và học sinh, giải quyết phản ánh đúng hạn, hạn chế vi phạm tái diễn và hỗ trợ những người bị ảnh hưởng.
Giáo dục đạo đức chỉ thực sự đi vào đời sống khi những điều học sinh được nghe trở thành cách các em lựa chọn hành động trong tình huống cụ thể. Kỷ cương giúp xác lập giới hạn, còn sự lắng nghe và cơ hội sửa sai tạo điều kiện để các em trưởng thành. Hai yếu tố này cần được thực hiện đồng thời, thay vì đặt đối lập với nhau.
Đào Chương (tổng hợp)
