AI đang dần thay con người thực hiện mua sắm, từ tìm kiếm, so sánh đến thanh toán, buộc bán lẻ bước vào cuộc đua mới.
AI tiêu tiền thay con người mở ra kỷ nguyên thương mại ủy quyền
Thay vì tự tay lướt web, so sánh giá và bấm “mua”, người tiêu dùng ngày càng giao phó toàn bộ quá trình mua sắm cho các trợ lý trí tuệ nhân tạo. Chỉ với một câu lệnh đơn giản, AI có thể tự động rà soát thị trường, lựa chọn sản phẩm phù hợp ngân sách, lên lịch giao hàng và hoàn tất thanh toán.
Theo Fast Company, năm 2026 được xem là mốc bản lề của “thương mại ủy quyền” – mô hình mà AI không chỉ tư vấn mà còn trực tiếp chi tiền thay con người. Dữ liệu từ Adobe Analytics cho thấy, 3/4 giao dịch mua sắm trên máy tính và 1/4 trên điện thoại hiện đã có nguồn giới thiệu từ AI. Đáng chú ý, tỷ lệ chuyển đổi từ kênh này vượt xa tìm kiếm truyền thống hay mạng xã hội, bởi người dùng tiếp cận sản phẩm với tâm thế sẵn sàng mua.
Shopify xác nhận xu hướng khi lưu lượng truy cập do AI dẫn dắt tăng gấp 7 lần trong năm qua, còn số đơn hàng phát sinh từ AI tăng tới 11 lần, phản ánh sự thay đổi căn bản trong hành vi tiêu dùng.
Bùng nổ cuộc chiến bán lẻ công nghệ
Sự trỗi dậy của các “đặc vụ AI” đang đẩy ngành bán lẻ vào một cuộc cạnh tranh khốc liệt. OpenAI và Perplexity là những cái tên tiên phong khi cho phép người dùng mua hàng trực tiếp ngay trong giao diện trò chuyện, thậm chí ủy quyền hoàn toàn cho AI tự nghiên cứu và đặt hàng.
Ở chiều ngược lại, Amazon xem đây là mối đe dọa trực tiếp tới mô hình quảng cáo trị giá hàng chục tỷ USD. Tập đoàn này hạn chế các trình thu thập dữ liệu AI bên ngoài, đồng thời phát triển hệ sinh thái khép kín với trợ lý Rufus và công cụ “Buy For Me” nhằm giữ chân người dùng.
Theo giới phân tích, các nhà bán lẻ buộc phải lựa chọn: xây dựng “tường lửa” bảo vệ nền tảng như Amazon, hoặc mở cửa để tận dụng làn sóng AI như Shopify. Cuộc đua không còn xoay quanh việc ai thu hút được người dùng, mà là ai được thuật toán tin tưởng và ưu tiên.
Khi thuật toán trở thành người quyết định
Trong bối cảnh mới, việc tối ưu hóa để con người tìm thấy sản phẩm là chưa đủ. Các thương hiệu phải chuyển sang tối ưu hóa để được AI lựa chọn.
Báo cáo của Capgemini cho biết, 25% người tiêu dùng toàn cầu đã sử dụng AI tạo sinh để mua sắm trong năm 2025. Thay vì các từ khóa ngắn, AI cần dữ liệu giàu ngữ cảnh, mô tả chi tiết về mục đích sử dụng, thời điểm, phong cách và trải nghiệm.
Shopify đang thử nghiệm các “Agentic Storefronts”, cho phép AI đọc hiểu danh mục sản phẩm và hiển thị thông tin chi tiết ngay trong các cuộc hội thoại. Những thương hiệu minh bạch dữ liệu, cập nhật theo thời gian thực sẽ có lợi thế lớn trong cuộc đua này.
Niềm tin vẫn là rào cản lớn của thương mại AI
Dù tiềm năng rõ rệt, thương mại ủy quyền chưa thể bùng nổ ngay lập tức do rào cản niềm tin. Khảo sát của Capgemini cho thấy, 71% người tiêu dùng lo ngại về bảo mật dữ liệu, đặc biệt khi AI được phép tự động thanh toán.
Các nền tảng lớn vẫn duy trì bước xác nhận cuối cùng để người dùng giữ quyền kiểm soát. Bên cạnh đó, chất lượng tư vấn của AI còn hạn chế, nhất là với những yêu cầu mang tính thẩm mỹ hoặc cá nhân hóa cao.
Dẫu vậy, giới chuyên gia nhận định con tàu thương mại AI đã rời bến. Giai đoạn tới sẽ là quá trình sàng lọc, nơi những doanh nghiệp thích ứng nhanh, minh bạch và chuẩn hóa dữ liệu cho AI sẽ nắm ưu thế. Kỷ nguyên tự tay đi mua sắm, dù online hay offline, đang dần khép lại.
Theo: Dân Trí
