Hát đúm Thủy Nguyên là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia mang đậm giá trị nghệ thuật, gắn liền với đời sống lao động của người dân vùng đất Cảng.
- Người Việt duy trì nét đẹp đi lễ chùa và viếng đền đầu năm
- Phong thủy của người phụ nữ không nằm ở nhà cửa, mà ẩn trong ba điều này
- Kiêng kỵ đầu năm: Nhu cầu tâm linh và triết lý sống của người Việt
Nguồn gốc lao động và nghi thức mở khăn che mặt độc đáo
Trong không khí những ngày giáp Tết Bính Ngọ 2026, các câu lạc bộ tại phường Nam Triệu, Hải Phòng tích cực chuẩn bị cho hội hát vào mùng 5 tháng Giêng,. Nghệ nhân Bùi Thị Mịn cho biết loại hình này nảy sinh từ nhu cầu kết bạn của nông dân vùng Tổng Phục khi lao động trên đồng ruộng,. Tiếng hát mộc mạc giúp họ chia sẻ nỗi vất vả.
Điểm khác biệt của nghệ thuật này chính là tục lệ mở khăn che mặt của phụ nữ. Khi tham gia hội xuân, các cô gái thường bịt kín mặt bằng khăn mỏ quạ và chỉ thong thả mở khăn nếu cảm phục tài năng đối đáp của bên nam. Khoảnh khắc này không chỉ tạo sự lôi cuốn mà còn thể hiện nét đoan trang, kín đáo của thiếu nữ vùng biển xưa.
Cấu trúc chín bước hát và những màn đố giảng trí tuệ
Một cuộc hát đúm đầy đủ thường trải qua chín bước chặt chẽ, bao gồm hát chào hỏi, giao duyên đến đố giảng và hát ra về. Ông Đinh Như Hăng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Lập Lễ, chia sẻ rằng tính thi thố khiến các hội hát xưa kéo dài liên tục. Những người thua cuộc thường phải để lại vật làm tin như chiếc nón hay khăn bịt mặt.
Nội dung các câu hát đố đòi hỏi người tham gia phải có kiến thức sâu rộng về sử sách và địa lý vùng cửa sông Bạch Đằng. Bên nam thường đưa ra những thử thách về các trận đánh oanh liệt hoặc các điển tích anh hùng dân tộc. Bên nữ phải nhanh trí đáp lại bằng lời ca thâm thúy để thể hiện sự thông tuệ và bản lĩnh của mình.
Đặc điểm thang âm cổ trong nghệ thuật hát đúm vùng biển
Về mặt nhạc học, loại hình này sở hữu thang âm cổ chỉ xoay quanh ba âm chính là la, rê và mi. Nhịp điệu thong thả theo nhịp 3, chủ yếu dựa trên các thể thơ lục bát hoặc song thất lục bát truyền thống. Sự đơn giản này giúp người hát và người nghe tập trung tối đa vào phần ca từ mộc mạc nhưng đầy ý nghĩa thiết tha.
Các bài hát thường kết thúc bằng cụm từ đệm như “Rằng duyên kết bạn tình ơi” để tạo sự gắn kết. Tuyến giai điệu được xây dựng theo hình làn sóng hẹp, phản ánh tính cách kiên cường và bền bỉ của người nông dân Hải Phòng. Do không sử dụng nhạc cụ, âm vang của giọng hát trở thành yếu tố cốt lõi kết nối tâm hồn các cặp đôi,.
Năm 2018, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đã đưa hát đúm Thủy Nguyên vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Dù phong trào khôi phục bắt đầu từ năm 2005 với sự hỗ trợ của chính quyền, tương lai bộ môn này vẫn bấp bênh,. Hiện nay, đa số nghệ nhân tham gia tại các câu lạc bộ đều đã bước sang tuổi cao niên.
Để gìn giữ hơi thở văn hóa vùng cửa biển, các nghệ nhân như bà Mịn vẫn kiên trì truyền dạy kiến thức cho thế hệ học sinh địa phương. Với họ, chừng nào người dân còn quý trọng những vần thơ lục bát thì tiếng hát đúm vẫn sẽ tiếp tục nảy mầm. Di sản này cần sự chung tay bảo tồn để không chỉ dừng lại ở các bảo tàng.
Theo: VnExpress
