Cuộc gặp Mỹ - Trung và những khoảng trống sau lời khen

WASHINGTON D.C. — Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đã có cuộc hội đàm thượng đỉnh, trong đó hai bên thể hiện đồng thuận về “ổn định chiến lược” nhưng thông tin ban đầu chưa cho thấy một bước đột phá.

Cuộc gặp diễn ra ngày 24/9 theo giờ địa phương, sau đó hai nhà lãnh đạo cùng dự quốc yến tại Nhà Trắng với sự góp mặt của quan chức cấp cao hai nước và nhiều lãnh đạo công nghệ Mỹ.
Đến chiều 25/9 theo giờ Việt Nam, chi tiết các thỏa thuận vẫn chưa được công bố đầy đủ, trong khi các bất đồng về thương mại, Đài Loan và AI tiếp tục xuất hiện.

Những điểm chưa thể thu hẹp

Thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 25/9 cho biết đội ngũ kinh tế và thương mại hai nước đã trải qua một vòng tham vấn mới và đạt được một thỏa thuận chung mới. Chủ tịch nước Tập Cận Bình nhấn mạnh: “Hợp tác là con đường hai chiều. Để giữ cho quan hệ kinh tế và thương mại ổn định, danh sách hợp tác cần được kéo dài, và danh sách vấn đề cần được rút ngắn”.

Ông Tập cũng đề nghị Mỹ duy trì lập trường phản đối “độc lập Đài Loan” và xử lý vấn đề Đài Loan thận trọng. Hai nhà lãnh đạo còn trao đổi về AI, bán đảo Triều Tiên, Trung Đông và xung đột Ukraine.

Riêng vấn đề AI cho thấy cách tiếp cận giữa hai bên còn khác nhau. Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Tập nói: “Hai bên có thể tiếp tục đối thoại về AI, trao đổi quan điểm về các rủi ro và lợi ích của nó, và cùng nhau ngăn chặn việc lạm dụng AI. AI phải được giữ dưới sự kiểm soát của con người”. Trong khi đó, Tổng thống Trump viết trên Truth Social sáng 24/9 rằng Mỹ và Trung Quốc đều phản đối việc quản lý chặt AI.

Phía Mỹ chưa chính thức công bố thông cáo về nội dung hội đàm, nhưng truyền thông nước này đưa tin ông Tập một lần nữa nhấn mạnh việc tránh “cạm bẫy Thucydides”. Khái niệm này trong khoa học chính trị nói về nguy cơ xung đột khi một cường quốc đang nổi lên đe dọa thay thế cường quốc hiện tại.

Về thương mại, hai bên dường như mới đồng ý kéo dài thêm 2 tháng thỏa thuận Busan, vốn được xem là thỏa thuận “đình chiến” thương mại đạt được cuối năm ngoái tại Hàn Quốc. Nếu vậy, thời hạn từ ngày 10/11 sẽ được kéo đến ngày 10/1/2027, thấp hơn kỳ vọng trước đó là 6 tháng.

Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình trao đổi trong cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ – Trung. (Ảnh minh họa: HPM)

Bên cạnh các vấn đề lớn, cuộc gặp cũng ghi nhận những đề nghị mang tính giao lưu. Chủ tịch nước Tập Cận Bình mời 100.000 sinh viên Mỹ đến Trung Quốc trong 5 năm tới, còn Tổng thống Trump từng bày tỏ mong muốn cho thêm 600.000 sinh viên Trung Quốc học tại các trường đại học Mỹ. Ông Trump đồng thời thông báo 2 chú gấu trúc từ Trung Quốc sẽ sớm đến Sở thú Atlanta, bang Georgia.

Những diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh bất đồng Mỹ – Trung vẫn kéo dài, dù hai nền kinh tế còn phụ thuộc lẫn nhau. Trước cuộc hội đàm, TS Zack Cooper, chuyên gia cao cấp của Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI), nhận định hai nhà lãnh đạo sẽ “có nhiều cơ hội chụp hình đẹp, nhưng chẳng có gì đột phá”.

Đồng thuận “ổn định chiến lược” cũng không phải điểm hoàn toàn mới, bởi hai nhà lãnh đạo từng đạt được điều này trong cuộc gặp tại Bắc Kinh hồi tháng 5. Việc ông Tập nhắc lại “cạm bẫy Thucydides” vì thế được xem là thông điệp cho thấy những khác biệt giữa hai bên vẫn chưa được thu hẹp.

GS Stephen Robert Nagy, Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế tại Nhật Bản, nhận định: “Bắc Kinh dường như tin rằng đảng Cộng hòa sẽ thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, khiến vị thế của Tổng thống Trump suy yếu trong 2 năm cuối của nhiệm kỳ tổng thống. Nếu như vậy, Bắc Kinh sẽ cố gắng chờ đợi kết quả bầu cử rồi mới chốt một thỏa thuận mang tính ổn định, nhằm tích lũy nguồn lực để cạnh tranh với Mỹ trong giai đoạn hậu Trump. Ngược lại, Washington muốn đạt được thỏa thuận trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ để tận dụng làm lợi thế chính trị nhằm giành chiến thắng”.

Vũ Phượng (tổng hợp)