Đàm phán Mỹ - Iran: Những toan tính chiến lược và rào cản nội bộ

Theo giới quan sát, chiến lược đàm phán mới của Mỹ đặt Iran vào tình thế phải lựa chọn giữa nhượng bộ hạt nhân hoặc tiếp tục chịu áp lực trừng phạt.

Ưu tiên eo biển Hormuz trước các thảo luận về kinh tế

Tại phiên điều trần trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện vào ngày 02/6, Ngoại trưởng Marco Rubio đã phác thảo một lộ trình mà ông gọi là chiến lược của Tổng thống Trump. Điểm đáng chú ý nhất là việc Mỹ đặt ra một “điều kiện tiên quyết” rất cụ thể: Iran phải mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz. Theo giới phân tích, đây là cách Washington kiểm tra thực chất thiện chí của Tehran trước khi bước vào những chương trình nghị sự phức tạp và khó khăn hơn.

Ông Rubio yêu cầu Iran không chỉ tuyên bố mở cửa eo biển mà còn phải chủ động dọn dẹp thủy lôi và cam kết bảo vệ an toàn hàng hải. Tuy nhiên, một số nhà quan sát cho rằng việc Mỹ tách biệt vấn đề eo biển khỏi việc dỡ bỏ trừng phạt có thể khiến Tehran ngần ngại. Ngoại trưởng Mỹ khẳng định bất kỳ sự nới lỏng kinh tế nào cũng phải được đặt lên bàn cân cùng với chương trình hạt nhân, chứ không đơn thuần là sự trao đổi lấy an ninh hàng hải.

Cách tiếp cận này cho thấy Washington đang nỗ lực thiết lập một trật tự mới tại Trung Đông, nơi an toàn giao thương phải được bảo đảm vô điều kiện. Trong khi Mỹ khẳng định không có sự nhượng bộ về lệnh trừng phạt ở giai đoạn đầu, họ vẫn kỳ vọng Tehran sẽ đáp ứng để tránh những căng thẳng leo thang. Lời khẳng định của ông Rubio về việc Mỹ không thảo luận về trừng phạt trong giai đoạn một là một thông điệp mạnh mẽ gửi đến giới lãnh đạo tại Tehran.

Tương lai thỏa thuận hạt nhân qua lăng kính phân tích nội bộ

Giai đoạn hai của kế hoạch được cho là sẽ đi sâu vào vấn đề làm giàu uranium, một rào cản lâu đời trong quan hệ Mỹ – Iran. Theo Fox News, Washington muốn áp đặt các giới hạn dài hạn và kiểm soát chặt chẽ kho uranium nồng độ cao của nước này. Mặc dù ông Rubio tiết lộ rằng phía Iran đã sẵn sàng đối thoại về các nội dung hạt nhân mà họ từng từ chối, nhưng khả năng đi đến một thỏa thuận cuối cùng vẫn còn bị bỏ ngỏ.

Ngoại trưởng Mỹ chỉ ra rằng “sự chia rẽ và thiếu hiệu quả trong nội bộ chính quyền Iran” là nguyên nhân chính khiến tiến trình đàm phán thường xuyên bị tắc nghẽn. Các nhà đàm phán Iran dường như phải đối mặt với một hệ thống quyền lực đa tầng, nơi các quyết định nhượng bộ cần có sự đồng thuận từ nhiều phe phái khác nhau. Điều này khiến cho các cuộc đàm phán hòa bình trở nên bấp bênh và dễ bị gián đoạn bởi những tính toán chính trị nội bộ tại Tehran.

Về mặt quân sự, ông Rubio cũng nhấn mạnh thành công của chiến dịch Epic Fury do Mỹ và Israel phát động nhằm làm suy yếu cơ sở công nghiệp quốc phòng của Iran. Ông đưa ra những nhận định sắc bén về việc lực lượng hải quân Iran đã chịu tổn thất nặng nề sau các đòn tấn công. Việc mất đi năng lực hải quân và công nghiệp quốc phòng có thể là yếu tố thúc đẩy Iran phải thay đổi thái độ trên bàn đàm phán, dù các rào cản chính trị vẫn còn rất lớn.

Theo: Báo Tuổi Trẻ