Đền Bạch Mã hơn nghìn năm giữa phố cổ

Đền Bạch Mã – di tích nghìn năm giữa phố cổ Hà Nội – là điểm đến tâm linh, gắn với huyền tích ngựa trắng trấn Đông.

Nằm tại số 76 phố Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, đền Đền Bạch Mã là một trong bốn trấn linh thiêng của kinh thành xưa, hợp thành cụm Thăng Long tứ trấn. Giữa nhịp sống đông đúc của khu phố cổ Hà Nội, ngôi đền cổ vẫn giữ được không gian trầm mặc, thu hút đông đảo người dân và du khách tới tham quan, chiêm bái mỗi ngày.

Đền Bạch Mã là khoảng lặng tâm linh giữa phố cổ

Chiều cuối năm, giữa âm thanh xe cộ và tiếng rao hàng tấp nập, không gian bên trong đền tạo nên một sự đối lập rõ rệt. Chỉ cần bước qua cổng nghi môn, tiếng ồn dường như lùi lại phía sau, nhường chỗ cho mùi hương trầm và bầu không khí tĩnh tại.

Nhiều du khách lần đầu ghé thăm cho biết họ ấn tượng bởi chiều sâu lịch sử của di tích. Với họ, việc thắp một nén hương không chỉ mang ý nghĩa cầu bình an mà còn là dịp kết nối với quá khứ của mảnh đất kinh kỳ. Trong khi đó, với những người dân sống quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm, việc tới đền dịp đầu năm hay cuối năm đã trở thành thói quen lâu đời.

Theo ghi nhận của ban quản lý, đền thường đông khách nhất vào các dịp lễ Tết. Đầu năm, người dân đến cầu may mắn; cuối năm, nhiều người trở lại để lễ tạ, khép lại một chu kỳ cũ.

Đền Bạch Mã và huyền tích ngựa trắng trấn Đông

Đền Bạch Mã gắn với huyền tích về thần Long Đỗ – vị thần được coi là trấn giữ long mạch vùng đất kinh thành. Sách cổ Việt điện u linh chép rằng vào thế kỷ IX, khi viên quan đô hộ Cao Biền xây thành Đại La, đã xảy ra cuộc đối đầu mang màu sắc tâm linh với thần bản địa.

Đến năm 1010, khi vua Lý Thái Tổ quyết định dời đô từ Hoa Lư ra Đại La, việc đắp thành gặp nhiều khó khăn. Tương truyền sau khi nhà vua đến miếu thờ thần Long Đỗ cầu đảo, một con ngựa trắng xuất hiện, chạy quanh khu vực xây thành và để lại dấu chân. Thành được xây theo dấu ấy và trở nên vững chắc.

Từ đó, thần Long Đỗ được phong là “Quốc đô Thăng Long Thành hoàng Đại vương”, và ngôi đền mang tên Bạch Mã – nghĩa là ngựa trắng – chính thức trở thành nơi thờ tự quan trọng trấn giữ phía Đông kinh thành. Cùng với đền Voi Phục, đền Kim Liên và đền Quán Thánh, đền Bạch Mã hợp thành hệ thống bảo hộ bốn hướng của Thăng Long xưa.

Đền Bạch Mã lưu giữ giá trị kiến trúc và di sản

Trải qua nhiều thế kỷ cùng biến động lịch sử và quá trình đô thị hóa, đền nhiều lần được trùng tu. Theo giới thiệu của ban quản lý, đền được xây dựng theo hướng Đông Nam, trên khu đất sâu hơn 37m, rộng gần 16m.

Tổng thể kiến trúc gồm nghi môn, phương đình, tiền tế, trung tế và hậu cung bố trí trên một trục chính. Kiến trúc hiện nay mang đậm phong cách thế kỷ XIX, nổi bật với mái vòm hình mai cua tạo sự liên kết giữa các không gian.

Bên trong di tích còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị như bia đá ghi chép sự tích thần Long Đỗ và các lần trùng tu, cùng hệ thống sắc phong từ thời Lê đến thời Nguyễn. Theo ban quản lý, hiện còn 15 bia đá cổ phản ánh các giai đoạn xây dựng và tôn tạo.

Không gian thờ tự hiện nay được sắp xếp theo mô thức “Tam nguyên đồng hóa”, với ban thờ Bạch Mã Đại Vương ở vị trí trung tâm, đồng thời có thêm khu vực thờ Phật và Mẫu. Sự kết hợp này phản ánh quá trình giao thoa tín ngưỡng trong đời sống tâm linh người Việt.

Hằng năm, vào ngày 13/2 âm lịch, lễ hội đền Bạch Mã được tổ chức, thu hút đông đảo người dân và du khách. Ngày 18/1/2022, cụm di tích Thăng Long tứ trấn – trong đó có đền Bạch Mã – được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị nổi bật về lịch sử và văn hóa.

Giữa khu phố cổ đông đúc, đền Bạch Mã vẫn hiện diện như một chứng nhân của nghìn năm Thăng Long – Hà Nội, lưu giữ ký ức về buổi đầu định đô và tiếp tục đóng vai trò là điểm tựa tinh thần của nhiều thế hệ.

Theo: Báo Dân trí