Đền Long Động tại Hải Phòng, không chỉ lưu giữ giá trị lịch sử của dòng họ Mạc mà còn là biểu tượng cho tinh thần hiếu học, thu hút sự quan tâm của công chúng.
- Giá vàng trong nước cao hơn thế giới hơn 30 triệu đồng/lượng: Khoảng cách bất thường gia tăng
- “Bình rượu mơ” và triết lý hôn nhân từ lời dặn của người cha Hải Phòng
- Eo biển Hormuz: Iran cho 20 tàu Pakistan đi qua
Lịch sử hình thành và những danh nhân khoa bảng
Nằm trên vùng đất giàu truyền thống tại xã Hợp Tiến, thành phố Hải Phòng (thuộc xã Nam Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương trước đây), di tích này được biết đến là nơi hội tụ các giá trị văn hóa gắn liền với dòng họ Mạc. Theo các tư liệu lịch sử, khu đền được xây dựng sau khi Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi qua đời vào năm 1346 và đã trải qua nhiều đợt trùng tu lớn nhỏ dưới các triều đại Lê, Nguyễn. Sự tồn tại của di tích không chỉ phản ánh cốt cách văn hóa địa phương mà còn được coi là biểu tượng cho ý chí vươn lên của các thế hệ tiền nhân.
Nơi đây thờ phụng những danh nhân tiêu biểu, khởi đầu là Mạc Hiển Tích, người đỗ đầu khoa thi năm 1086 dưới triều Lý Nhân Tông. Ông được giới nghiên cứu đánh giá là người đặt nền móng cho truyền thống khoa bảng của dòng họ khi từng đảm nhiệm nhiều trọng trách trong triều đình. Tiếp nối truyền thống này là em ruột ông, Mạc Kiến Quan, người cũng đạt học vị cao và giữ chức Thượng thư Bộ Công, minh chứng cho một môi trường trọng dụng nhân tài được hình thành từ sớm.
Nhân vật trung tâm tạo nên tầm vóc cho di tích là Mạc Đĩnh Chi, người đỗ đầu khoa thi năm 1304 dưới triều Trần dù xuất thân từ hoàn cảnh nghèo khó. Ông không chỉ nổi tiếng với trí tuệ thiên bẩm mà còn để lại dấu ấn lớn trong lĩnh vực ngoại giao khi hai lần đi sứ sang nhà Nguyên. Với bản lĩnh mẫn tiệp và khả năng bảo vệ danh dự quốc gia, ông đã được triều đình phương Bắc nể trọng phong tặng danh hiệu “Lưỡng quốc Trạng nguyên”.
Giá trị kiến trúc và sự chuyển mình trong bối cảnh hiện đại
Về mặt kiến trúc, khu di tích mang dáng dấp cổ kính với bố cục kiểu chữ “Tam”, bao gồm các khu vực tiền tế, trung từ và hậu cung. Không gian bên trong được bài trí trang nghiêm với các pho tượng sơn son thếp vàng cùng hệ thống hiện vật quý giá như bia đá, chuông đồng và bát hương cổ. Dù từng chịu tác động của chiến tranh, di tích vẫn được phục dựng và giữ gìn tương đối nguyên vẹn các giá trị truyền thống nhờ sự đồng lòng của cộng đồng địa phương.
Bên cạnh giá trị văn hóa, nơi đây còn gắn liền với các dấu ấn lịch sử trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp vào những năm 1950 – 1951. Nữ anh hùng Mạc Thị Bưởi đã chọn địa điểm này làm cơ sở hoạt động cách mạng và đặt hòm thư bí mật để liên lạc trong một thời gian dài. Những yếu tố này góp phần bồi đắp thêm chiều sâu lịch sử, biến di tích thành một “địa chỉ đỏ” quan trọng để các thế hệ sau tìm hiểu về quá khứ.
Trong bối cảnh hiện nay, khu vực này đã trở thành điểm đến cho các hoạt động sinh hoạt văn hóa cộng đồng và giáo dục truyền thống cho học sinh. Lễ hội năm 2026 diễn ra từ ngày 27 đến 29/3 với nhiều nghi lễ cổ truyền và các trò chơi dân gian nhằm gắn kết cộng đồng. Được xếp hạng Di tích quốc gia từ năm 1995, địa điểm này tiếp tục khẳng định vị thế là một trung tâm văn hóa và du lịch cấp tỉnh trong xu thế bảo tồn di sản hiện nay.
Theo: Báo Hải Phòng
