Trong cõi nhân gian nhiều biến thiên, người đời thường lấy dung mạo để luận đẹp – xấu, lấy tài trí để định hơn – thua. Song theo đạo học phương Đông, giá trị bền lâu của một con người không nằm ở sắc tướng, mà ở cốt khí. Với người phụ nữ, cốt khí ấy được nuôi dưỡng từ hàm dưỡng; hàm dưỡng là căn nguyên, từ đó mà vẻ đoan trang tự nhiên hiển lộ.
- Nụ cười răng đen – Duyên dáng và hiền hậu như hồn Việt
- Áo dài cách tân – Nét sáng tạo trong trang phục truyền thống
- Nam giới có dáng vẻ nữ giới thì không cát tường
Hàm dưỡng – căn bản nuôi dưỡng khí chất
Nho gia đặt nền tảng tu dưỡng ở chữ “tu thân”. Người xưa nói: “Tu thân rồi mới tề gia.” Tu thân cốt ở việc giữ tâm đoan chính, khiến ý niệm không tà, hành vi không vượt lễ. Hàm dưỡng vì thế không phải tri thức thuần túy, mà là sự tích lũy đạo đức qua tháng năm.
Người có hàm dưỡng, gặp thuận cảnh không sinh kiêu khí, gặp nghịch cảnh không để tâm xao động. Lời nói có chừng mực, cử chỉ có thu giữ, thần sắc an hòa mà không lộ vẻ phô trương. Đó là dấu hiệu của nội tâm đã có gốc rễ, không dễ bị ngoại cảnh dẫn dắt.
Đoan trang nơi thân – lễ nghi là phép giữ tâm
Đoan trang không phải là sự câu thúc hình dung, cũng không phải phép tắc hình thức để cầu vừa mắt người khác. Đoan trang là biểu hiện của nội tâm đã được rèn luyện, là phong thái sinh ra khi tâm biết giữ lễ, biết tiết, biết hòa.
Theo quan niệm truyền thống, thân thể là nơi tâm tính biểu hiện ra ngoài. Bởi vậy, lễ nghi trong đi, đứng, nói, chào không nhằm phô bày hình thức, mà là phương cách giữ cho tâm không tán, khí không loạn.
Trong Đệ Tử Quy, cổ nhân dạy:
“Bộ tùng dung, lập đoan chính;
Ấp thâm viên, bái cung kính.”
Nghĩa là: đi đứng khoan thai, không hấp tấp; đứng phải ngay ngắn, không nghiêng ngả. Khi chào hỏi thì vòng tay chỉnh tề, cúi người vừa mực; khi lạy bái giữ lòng cung kính, không qua loa.
Những lễ nghi ấy tuy giản dị, nhưng chính là nền tảng của phong thái đoan trang. Thân giữ được lễ thì tâm sinh kính; tâm sinh kính thì hành vi tự nhiên biết tiết chế. Lâu ngày, dáng vẻ đoan chính trở thành thói quen, không cần gắng sức mà vẫn tự nhiên.
Tiết chế cảm xúc – gốc của vẻ đẹp thục nữ
Cổ thư luận về nữ đức thường lấy chữ “tiết” làm trọng. Tiết không phải là đè nén cảm xúc, mà là biết điều hòa để không làm tổn hại khí chất.
Trong Nữ Luận Ngữ, tinh thần ấy được khuyên răn rằng:
“Hành tắc bất loạn,
Ngôn tắc bất phù;
Tọa hữu tọa tướng,
Tiếu bất lộ xỉ;
Nộ bất cao thanh.”
Có thể hiểu: đi đứng không vội vã; nói năng không khoa trương; ngồi phải có dáng nghiêm chỉnh; cười không quá đà; giận không lớn tiếng. Ý không ở chỗ câu nệ hình thức, mà ở việc giữ cho tâm không bị cảm xúc lấn át.
Người phụ nữ biết điều hòa hỉ nộ thì nội tâm an định, khí sắc nhu hòa; từ đó hình thành vẻ đẹp thục nữ – mềm mại mà không yếu, kín đáo mà không lạnh.
Cốt khí như ngọc – vẻ đẹp bền lâu
Người xưa đeo ngọc bên mình để mượn đức của ngọc mà tự răn: ngọc ôn nhu mà cứng cỏi, sáng trong mà không chói mắt. Cốt khí của người phụ nữ có hàm dưỡng cũng như vậy: không phô trương, không sắc cạnh, nhưng càng lâu càng hiện giá trị.
Dung nhan có thể đổi theo tuổi tác, tài năng có thể bị hoàn cảnh che khuất, song cốt khí được nuôi dưỡng từ hàm dưỡng thì ngày một lắng sâu. Đó là điều khiến gia đình được yên ổn, con cái được nương tựa, người đối diện sinh lòng kính trọng.
Người có hàm dưỡng, dù ở chốn tĩnh hay nơi động, đều giữ được mực thước của mình. Không vì hoàn cảnh mà đổi khí chất, không vì ngoại duyên mà mất phong nghi. Ấy chính là chỗ quý của người phụ nữ có cốt khí: đứng giữa đời mà không bị đời làm nghiêng lệch.
Giữ hàm dưỡng để lưu lại hương thanh
Giữa đời sống nhiều tạp âm, người phụ nữ nếu giữ được tâm an, phong đoan, khí hòa thì tựa như đóa hoa lặng lẽ nơi hiên vắng. Không cầu hiển lộ, cũng chẳng cần tô vẽ, mà vẫn để lại trong lòng người khác một dư hương khó quên.
Hàm dưỡng không phải là sự gò ép, mà là đạo sống biết chừng mực.
Đoan trang không phải là hình thức, mà là vẻ đẹp sinh ra từ tâm tĩnh và đức dày.
Người phụ nữ nuôi được hàm dưỡng, giữ được đoan trang, thì cốt khí tự nhiên thành tựu – như ngọc giấu trong tay áo, không phô mà quý, không ồn mà sang.
