Giai thoại trả vàng ở Quảng Ngãi gắn với dòng họ Trương được lưu truyền qua nhiều thế hệ, liên hệ đến sự nghiệp của đại thần Trương Đăng Quế dưới ba triều vua Nguyễn.
- Phạm Du: Gian thần đẩy nhà Lý đến bờ vực sụp đổ
- Lòng tốt: Vị quan Thiệu Hưng và sự cải biến số mệnh
- Bánh chưng – Con rể lần đầu trông nồi bánh khiến cả nhà “cười bò”
Giai thoại trả vàng và lời tiên đoán về khoa bảng
Trong ký ức dân gian tại làng Mỹ Lại, nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi, câu chuyện “trả vàng” được xem như nền tảng đạo đức của một dòng họ nhiều đời hiển đạt. Nhân vật trung tâm của giai thoại là Trương Đăng Hưng, thân phụ của đại thần Trương Đăng Quế.
Theo truyền tụng, sau một trận bão lớn, ông Hưng tình cờ nhặt được một chum vàng bị vùi lấp. Thay vì giữ làm của riêng, ông chờ người đánh mất đến nhận lại. Nhiều năm sau, một thương nhân người Hoa tìm về làng dò hỏi và được trao trả đầy đủ số vàng.
Câu chuyện còn kể rằng người này xin biếu lại một phần để tạ ơn, song ông Hưng từ chối. Hành động được xem là biểu tượng của sự thanh liêm. Về sau, một thầy địa lý được mời chọn đất an táng và đưa ra lời tiên đoán rằng con cháu ông sẽ “phát công hầu”.
Dù mang màu sắc huyền thoại, giai thoại trả vàng vẫn được người dân địa phương lưu giữ như một thông điệp đề cao đạo lý và nhân cách trong xã hội truyền thống.
Trương Đăng Quế – Đại thần dưới ba triều vua Nguyễn
Nhân vật nổi bật nhất của dòng họ là Trương Đăng Quế (1793–1865). Ông đỗ cử nhân năm 1819, vào cuối triều Gia Long, và sau đó từng bước thăng tiến trong bộ máy triều đình.
Ông phục vụ liên tục dưới ba đời vua gồm Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức. Trong thời gian này, ông đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Thượng thư Bộ Binh, Cơ mật đại thần và Tổng tài Quốc sử quán.
Với vai trò Tổng tài, ông tham gia chỉ đạo biên soạn các bộ chính sử lớn của triều Nguyễn như Đại Nam Thực lục và Đại Nam Liệt truyện. Đây là những công trình có giá trị tư liệu quan trọng cho việc nghiên cứu lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX.
Giới nghiên cứu nhìn nhận Trương Đăng Quế là một trong những đại thần có ảnh hưởng lớn ở nửa đầu triều Nguyễn. Sự nghiệp của ông, đặt trong bối cảnh biến động nội trị và sức ép từ bên ngoài, phản ánh rõ cơ cấu quyền lực và cơ chế vận hành của triều đình phong kiến thời bấy giờ.
Theo: VnExpress
