Rời vùng an toàn ở tuổi ngoài 50, GS Phan Thành An chọn con đường Toán ứng dụng, biến lý thuyết hàn lâm thành sản phẩm công nghệ thực tiễn.
Ở tuổi mà nhiều nhà khoa học lựa chọn sự ổn định, giáo sư Toán học chuyển hướng ở tuổi 50 như GS Phan Thành An lại quyết định bước ra khỏi “vùng an toàn” để dấn thân vào môi trường khoa học – công nghệ đầy thách thức. Quyết định ấy không chỉ làm thay đổi con đường nghiên cứu cá nhân mà còn góp phần chứng minh Toán học ứng dụng có thể tạo ra những giá trị thực tiễn rõ nét.
GS Phan Thành An sinh năm 1969, hiện là Viện trưởng Viện Toán học và các Khoa học Tính toán (IMACS), Trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia TPHCM. Năm 2025, ông là nhà khoa học duy nhất được phong hàm Giáo sư Toán học, đánh dấu thành quả của hơn 25 năm bền bỉ theo đuổi nghiên cứu chuyên sâu.
Với ông, danh hiệu không đơn thuần là sự ghi nhận cá nhân, mà còn là sự thừa nhận cho một hướng đi: đưa Toán học gắn chặt hơn với các bài toán của khoa học và công nghệ hiện đại.
Giáo sư Toán học chuyển hướng ở tuổi 50 và lựa chọn đầy mạo hiểm
Quan niệm khoa học của GS An chịu ảnh hưởng sâu sắc từ lời dặn của Viện sĩ Hoàng Xuân Phú – người hướng dẫn ông làm tiến sĩ: Toán ứng dụng chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhìn thấy khả năng ứng dụng cụ thể trong thực tiễn.
Nhiều năm làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại Đức, giảng dạy tại Bồ Đào Nha và Brazil giúp ông trực tiếp chứng kiến cách các nhà Toán học quốc tế liên kết chặt chẽ với khoa học máy tính, kỹ thuật và công nghiệp. Từ đó, con đường nghiên cứu của ông dần được định hình rõ nét.
Năm 2020, sau 20 năm công tác tại Viện Toán học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), GS An quyết định chuyển vào TPHCM, về Trường Đại học Bách khoa – nơi có môi trường liên ngành mạnh mẽ hơn. Ông thừa nhận đây là “một sự đặt cược cuộc đời”, nhất là khi tuổi đã ngoài 50 và kết quả chưa thể nhìn thấy ngay.
Giáo sư Toán học chuyển hướng ở tuổi 50 biến bài toán khó thành công nghệ
Ngay khi gia nhập môi trường mới, GS An cùng cộng sự tiếp cận các doanh nghiệp công nghệ cao trong lĩnh vực xây dựng và robot tự hành. Những bài toán thực tiễn được đặt ra đầy thách thức.
Bài toán đầu tiên là đo độ rộng vết nứt trên tường, mặt đường, bê tông theo cách tự động, không tiếp xúc và có độ chính xác cao. Các phương pháp truyền thống của kỹ sư chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi Toán học kinh điển chưa có khái niệm phù hợp.
Nhóm nghiên cứu đã xây dựng một hàm giải tích mới, cho phép đo độ rộng vết nứt với nhiều hình dạng khác nhau, đảm bảo tính ổn định và khả năng tự động hóa. Sau 4 năm, thiết bị đo thử nghiệm thành công, có thể tích hợp trên robot tự hành và drone để đo từ xa tại công trình.
Một bài toán khác liên quan đến robot tự hành thường bị lạc đường hoặc di chuyển không tối ưu khi gặp vật cản. Nhóm GS An đề xuất phương pháp lưu trữ các chùm đoạn thẳng thay vì toàn bộ quỹ đạo, giúp robot tìm đường ngắn hơn mà không cần GPS. Kết quả được công bố trên tạp chí ISI/Q1 và đặc biệt phù hợp với các môi trường phức tạp như cứu nạn hay quân sự.
Toán học ứng dụng: từ nền tảng lý thuyết đến giá trị xã hội
Cả hai sản phẩm đều được cấp bằng giải pháp hữu ích vào tháng 6/2025 và đang tiếp tục hoàn thiện để thương mại hóa. Với GS An, đây không chỉ là thành quả khoa học mà còn là động lực tinh thần mạnh mẽ để tiếp tục theo đuổi các dự án liên ngành trong thời gian tới.
Ông khẳng định, chiều sâu lý thuyết vẫn là giá trị cốt lõi của Toán học. Tuy nhiên, trong bối cảnh khoa học – công nghệ phát triển nhanh, khả năng chuyển hóa tri thức thành sản phẩm thực tiễn ngày càng trở nên quan trọng. Ngược lại, chính những thách thức từ đời sống lại nuôi dưỡng sự ra đời của các lý thuyết Toán học mới.
“Tôi vẫn luôn đón chờ những bài toán từ thực tế với sự hứng khởi”, GS Phan Thành An chia sẻ.
Theo: VnExpress
