Dữ liệu từ Tiến trình Kimberley và bảng giá Rapaport phơi bày một chuỗi cung ứng kim cương xuyên nhiều nước, nơi cách mua bán theo lô đã mở đường cho đá giả và giấy tờ sai lọt vào tay người mua.
Năm 2024, Nga khai thác 37,3 triệu carat đá thô, chiếm 32% sản lượng thế giới, còn Botswana đứng thứ hai với 28,2 triệu carat, theo dữ liệu của Tiến trình Kimberley. Đá thô sau đó chảy qua Dubai, Antwerp và Hong Kong trước khi tới Ấn Độ, nơi thành phố Surat đảm nhận 90% công đoạn cắt và đánh bóng kim cương của cả thế giới.
Ông Đặng Ngọc Thảo, nguyên giám đốc Công ty giám định P-Lab, vừa bị bắt trong một vụ buôn lậu kim cương xuyên quốc gia. Chủ tịch PNJ sau đó gửi thư xin lỗi cổ đông về những tác động phát sinh.
Chuỗi cung ứng kim cương thế giới chia làm hai lộ trình: đá thô đi từ mỏ đến thị trường đích, và đá đã qua chế tác đi theo đường riêng.
Nga khai thác 37,3 triệu carat đá thô trong năm 2024, chiếm 32% sản lượng toàn cầu, theo Tiến trình Kimberley. Botswana đứng thứ hai với 28,2 triệu carat, còn Angola, Canada và Cộng hòa Dân chủ Congo xếp sau.
Đá thô sau đó qua tay ở Dubai, Antwerp và Hong Kong trước khi tới thị trường đích. Riêng Dubai tái xuất 85,7 triệu carat trong năm 2024, trị giá 9,83 tỉ USD, trở thành điểm trung chuyển đá thô lớn nhất thế giới.
Ở nhánh chế tác, gần như toàn bộ đá thô đổ về Ấn Độ. Thành phố Surat, bang Gujarat, đảm nhận 90% công đoạn cắt và đánh bóng kim cương của cả thế giới.
Ngành đánh bóng ở Surat phụ thuộc lớn vào đá thô Nga, nên khi Mỹ và nhóm G7 áp trừng phạt, thành phố này lao đao ngay lập tức. Rapaport Magazine ghi nhận đơn hàng sụt giảm, nhà xưởng đóng cửa, thợ gia công mất việc.
Kim cương thành phẩm sau đó xuất sang Antwerp, Hong Kong và chợ Thủy Bối ở Thâm Quyến. Từ đó, đá mới tới tay các nhà bán lẻ và người mua cuối.
Bảng giá Rapaport, ra đời từ năm 1978, niêm yết mức giá chuẩn cho kim cương đánh bóng theo trọng lượng, màu sắc và độ tinh khiết. Bảng được cập nhật vào tối thứ Năm hằng tuần theo giờ New York và phân phối qua sàn RapNet.
Rapaport thừa nhận đây chỉ là mức giá chào cao, không phải giá giao dịch thật. Dân buôn thường mua với chiết khấu 20-40% thấp hơn giá niêm yết.
Các tay buôn lớn thường mua theo lô, không mua từng viên. Cách mua này kéo giá bình quân xuống và khiến từng viên đá khó bị soi kỹ.
Trong một lô hàng trộn lẫn, kim cương nhân tạo, đá đã xử lý hay đá sai giấy có thể lọt vào cùng đá sạch. Đá càng nhỏ càng khó kiểm, và đó cũng là kênh đá nhân tạo dễ trà trộn nhất.
Viện Ngọc học Hoa Kỳ từng ghi nhận đá bị mài lại để xóa mã khắc laser cũ, nhằm che nguồn gốc thật. Có trường hợp đá nhân tạo bị khắc trộm số báo cáo của một viên kim cương tự nhiên, rồi mang đi cấp giấy mới để bán như đá thật.
Trần Thu (tổng hợp)
