Hạt nhân Trung Đông luôn gây tranh cãi khi Iran bị thanh sát nghiêm ngặt còn Israel lại đứng ngoài mọi cơ chế giám sát, phơi bày các tiêu chuẩn kép.
- Lô ma túy tiền tỷ: Vụ bắt giữ 24.000 viên hồng phiến ở biên giới
- TPHCM: Triệt phá đường dây sản xuất thuốc đông y giả trộn tân dược quy mô lớn
- Người dân Thanh Hóa hoang mang vì nước giếng khoan đổi màu tím và hôi thối
Israel và chính sách hạt nhân trung đông trong bóng tối
Theo các nhà quan sát, việc Israel sở hữu vũ khí nguyên tử từ lâu đã được coi là một “bí mật công khai” tại khu vực. Chương trình này được cho là đã khởi động từ thập niên 1950 dưới thời Thủ tướng David Ben-Gurion với sự hỗ trợ kỹ thuật đáng kể từ Pháp, tập trung tại cơ sở Dimona nằm sâu trong sa mạc Negev. Dù vậy, chính phủ Israel luôn duy trì chính sách “mập mờ chiến lược”, không xác nhận cũng không phủ nhận năng lực quân sự của mình nhằm duy trì sức mạnh răn đe mà không phải đối mặt với các hệ lụy pháp lý quốc tế.
Sự im lặng này chỉ bị phá vỡ vào năm 1986 khi kỹ thuật viên Mordechai Vanunu tiết lộ các hình ảnh về lò phản ứng Dimona cho báo chí phương Tây, dẫn đến việc ông bị bắt cóc và ngồi tù nhiều năm. Các chuyên gia ước tính Israel hiện có thể sở hữu từ 80 đến 200 đầu đạn hạt nhân, trở thành quốc gia duy nhất tại Trung Đông có năng lực này. Tuy nhiên, vì không ký kết Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), Israel hoàn toàn đứng ngoài các cơ chế thanh sát định kỳ của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Giới phân tích cho rằng sự “miễn trừ” thực tế mà Israel nhận được xuất phát từ vị thế đồng minh chiến lược của phương Tây. Ông Shawn Rostker nhận định rằng quốc gia này khó có khả năng gia nhập NPT trong tương lai gần nếu cấu trúc an ninh khu vực không có những thay đổi mang tính đột phá. Trong khi Israel tiếp tục duy trì sự mập mờ để tránh tổn thất ngoại giao, cộng đồng quốc tế dường như chấp nhận trạng thái này như một phần của cán cân quyền lực tại Trung Đông, thay vì áp dụng các tiêu chuẩn kiểm soát nghiêm ngặt.
Iran đối mặt áp lực từ các định chế quốc tế
Trái ngược với láng giềng, chương trình hạt nhân của Iran luôn đặt dưới kính hiển vi của cộng đồng quốc tế do nước này là thành viên ký kết NPT từ sớm. Tehran khẳng định các hoạt động làm giàu uranium chỉ phục vụ mục đích dân sự như y tế và năng lượng, đồng thời đã ký thỏa thuận bảo đảm toàn diện với IAEA từ năm 1974. Điểm cao trào của sự giám sát là thỏa thuận JCPOA năm 2015, nơi Iran chấp nhận các biện pháp thanh sát nghiêm ngặt nhất lịch sử để đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.
Mặc dù IAEA liên tục xác nhận sự tuân thủ của Tehran, việc Mỹ đơn phương rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018 đã đẩy tình hình vào vòng xoáy căng thẳng mới. Iran sau đó đã nâng mức làm giàu uranium lên 60%, dù ngưỡng để chế tạo vũ khí phải đạt trên 90%. Theo báo cáo mới nhất từ tình báo Mỹ, hiện vẫn chưa có bằng chứng cho thấy giới lãnh đạo tối cao của Iran đã ra lệnh khôi phục chương trình vũ khí hạt nhân vốn đã đình chỉ từ năm 2003.
Sự khác biệt trong cách đối xử giữa hai quốc gia đã làm dấy lên những chỉ trích về “tiêu chuẩn kép” trong luật pháp quốc tế. Nhà phân tích Ahmed Najar lập luận rằng các quy định hiện nay đang được áp dụng có chọn lọc dựa trên lợi ích chính trị thay vì chuẩn mực chung. Khi các toan tính địa chính trị vẫn lấn át việc thực thi công bằng các hiệp ước quốc tế, chương trình hạt nhân của Israel có lẽ sẽ vẫn nằm ngoài sự kiểm soát, trong khi Iran tiếp tục chịu áp lực tối đa từ các cường quốc.
Theo: Báo Tin tức
