Trái Đất phình ở xích đạo và dẹt ở hai cực do chuyển động quanh trục và Mặt Trời. Nghiên cứu mới cho thấy tốc độ thay đổi của bề mặt đang tăng.
- Lũ cuốn trôi thuyền, 10 người dân được cứu thành công
- Nhà máy Hàn Quốc tại Bắc Ninh chịu cú sốc kép
- Chiếc xe tải nằm ngang giữa cao tốc lúc rạng sáng
Nghiên cứu của nhà địa chất Christopher Kotsakis, Đại học Aristotle ở Thessaloniki, Hy Lạp, công bố đầu tháng 9 trên Journal of Geophysical Research: Solid Earth, cho thấy tốc độ nâng của các vùng cực tăng khoảng gấp đôi trong chưa đầy 20 năm. Băng tan ở những vùng lạnh nhất được cho là một yếu tố thúc đẩy quá trình này. Nhóm nghiên cứu cũng ghi nhận tốc độ sụt lún quanh xích đạo tăng trong cùng giai đoạn. Kotsakis sử dụng dữ liệu từ các trạm thuộc Hệ thống Định vị Vệ tinh Toàn cầu (GNSS), theo dõi những chuyển động rất nhỏ theo phương thẳng đứng của bề mặt Trái Đấ.
Dữ liệu từ năm 1997 đến 2015 được dùng để lập bản đồ chuyển động của lớp vỏ trên toàn cầu. Trong giai đoạn 1997/2000, các vùng cực nâng khoảng 0,5 mm mỗi năm. Đến năm 2015, tốc độ này tăng lên 1 mm mỗi năm. Quanh xích đạo, lớp vỏ chìm xuống nhanh hơn. Vì vậy, xét riêng lớp vỏ, Trái Đất có xu hướng bớt dẹt hơn khi hai cực nâng lên còn khu vực xích đạo lún xuống.
Tuy nhiên, hình dạng trọng lực của Trái Đất, hay geoid, lại thay đổi theo hướng ngược lại. Geoid là bề mặt mà các đại dương sẽ tạo thành nếu không chịu tác động của sóng, gió, dòng hải lưu và thủy triều. Lớp vỏ Trái Đất tưởng như cứng chắc nhưng vẫn có thể biến dạng trong thời gian địa chất. Khi chịu sức nặng của những khối lượng lớn như sông băng, lớp vỏ lún xuống. Khi khối lượng này mất đi do băng tan, lớp vỏ có thể từ từ nâng trở lại.
Greenland và Nam Cực đang mất băng, làm giảm khối lượng đè lên lớp vỏ bên dưới. Nhờ đó, lớp vỏ và lớp manti có thể nâng lên. Trong khi đó, nước từ băng tan được phân bố về các vĩ độ thấp hơn, đưa thêm khối lượng đến những khu vực này. Sự dịch chuyển khối lượng từ các cực về vĩ độ thấp khiến hình dạng trọng lực của Trái Đất ngày càng dẹt hơn ở xích đạo. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần kết hợp nhiều phép đo để phản ánh chính xác những tương tác phức tạp đang làm thay đổi Trái Đất.
Ninh Lý (tổng hợp)
