Nhóm vũ trang Houthi tại Yemen tấn công tàu dầu Arab Saudi và tập kích thành phố Jizan hôm 25/7, mở mặt trận mới sau nhiều tháng gần như đứng ngoài xung đột Trung Đông.
- Đồ Sơn đón hơn 130 hoa hậu thế giới tới Việt Nam lần đầu
- 14 bị cáo hầu tòa vụ 100 tấn thực phẩm chức năng giả tại Hà Nội
- Cựu Chủ tịch Lê Duy Thành được hoàn trả hơn 21 tỷ đồng
Ngày 20/7, Houthi tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với tàu thuyền Arab Saudi trên biển Đỏ. Ba ngày sau, họ tấn công hai tàu dầu Arab Saudi với lý do “vi phạm lệnh phong tỏa”, và đến sáng 25/7 tiếp tục nã tên lửa vào Jizan — thành phố ven biển Đỏ nơi Saudi Aramco đặt nhà máy lọc dầu, gây ra đám cháy được AFP xác minh qua video trên mạng xã hội.
Cuộc tập kích diễn ra sau khi Riyadh bị cáo buộc không kích sân bay quốc tế Sanaa hồi giữa tháng, châm ngòi cho chuỗi đòn trả đũa qua lại. Houthi kiểm soát khu vực miền tây Yemen, bao gồm vùng ven phía nam biển Đỏ — vị trí cho phép họ khóa cửa ngõ eo biển Bab el-Mandeb.
Phong trào Houthi, tên chính thức là Ansar Allah, thành lập năm 1994 từ một phong trào phục hưng Hồi giáo Zaydi. Họ kiểm soát thủ đô Sanaa từ năm 2014 sau khi lật đổ chính phủ Tổng thống Abd-Rabbu Mansour Hadi. Liên quân Arab Saudi phát động chiến dịch không kích năm 2015, đổ bộ vào Aden tháng 8 cùng năm, đẩy Houthi khỏi miền nam nhưng không thể chiếm lại Sanaa hay vùng bắc Yemen.
Từ đó đến nay, Houthi lớn dần. Báo cáo của nhóm chuyên gia Liên Hợp Quốc năm 2024 ghi nhận quân số của họ đạt 350.000 người, tăng từ 30.000 tay súng năm 2015. Kho vũ khí gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV, trong đó có tên lửa siêu vượt âm Palestine-2 với tầm bắn 2.150 km và tốc độ gấp 16 lần âm thanh — từng xuyên thủng lưới phòng thủ đa tầng của Israel nhiều lần.
Iran là nguồn gốc của sức mạnh đó. Houthi tự nhận là một phần trong Trục Kháng chiến mà Tehran xây dựng từ thập niên 1980 và tuyên bố “gắn bó vận mệnh với Iran”. Hỗ trợ về vũ khí, huấn luyện và tình báo từ Iran đã biến nhóm vũ trang lỏng lẻo thành lực lượng khu vực có tầm tấn công vượt ra ngoài biên giới Yemen.
Sau khi chiến sự Gaza nổ ra tháng 10/2023, Houthi tập kích Israel và nhắm vào tàu hàng trên biển Đỏ, làm gián đoạn tuyến vận tải hàng hải quan trọng. Khi xung đột Mỹ – Israel – Iran bùng phát ngày 28/2, họ thận trọng hơn. Giới phân tích phương Tây cho rằng Houthi đã chịu tổn thất sau giao tranh với Mỹ năm ngoái và cần tính toán về kho vũ khí dự trữ.
Vụ không kích Sanaa thay đổi phép tính đó. New York Times dẫn lời các chuyên gia cho rằng Tehran cũng có thể thúc giục Houthi gây gián đoạn trên biển Đỏ để ép các đồng minh Mỹ ở vùng Vịnh, trong bối cảnh giao thông qua eo biển Hormuz tắc nghẽn nhiều tháng khiến tuyến biển Đỏ trở thành đường xuất khẩu dầu thay thế của Arab Saudi.
“Rắc rối sẽ thật sự đến nếu Houthi mở rộng xung đột sang biển Đỏ, eo biển Bab el-Mandeb, vịnh Aden và thậm chí tiến hành những cuộc tập kích tầm xa đến Địa Trung Hải và sâu vào Ấn Độ Dương”, Ian Ralby, chuyên gia luật biển và chủ tịch tổ chức nghiên cứu an ninh hàng hải Auxilium Worldwide, nhận định.
Houthi kiểm soát vùng lãnh thổ tương đương 1/3 diện tích Yemen nhưng chiếm 70–80% dân số cả nước, theo Trung tâm Arab có trụ sở tại Mỹ. Hisham Al-Omeisy, chuyên gia về Yemen tại Viện Hòa bình châu Âu, đánh giá các cuộc tấn công vừa qua là bước khởi đầu của nấc leo thang mới. “Houthi có chương trình nghị sự riêng với mục tiêu là mở rộng vùng kiểm soát. Nhóm vũ trang Yemen muốn Arab Saudi nhượng bộ thêm, đó là lý do tại sao họ tuyên bố tập trung vào tàu hàng nước này”, ông nêu quan điểm.
Ralby cho rằng còn có một động cơ khác: “Mở ra khu vực gây áp lực mới trên biển là cơ hội để Houthi trở thành những người bạn tốt của Iran, cũng như giúp họ thúc đẩy lợi ích và thể hiện sức mạnh của mình.”
Vũ Phượng (tổng hợp)
