Sáng 1/3, truyền hình nhà nước xác nhận Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei qua đời sau đợt tấn công của Mỹ và Israel ngày 28/2 trên khắp lãnh thổ Iran. Sự kiện chấn động này để lại khoảng trống quyền lực tối thượng đầy thách thức cho tương lai Tehran
- Rằm tháng Giêng 2026: Giờ đẹp cúng và văn khấn
- 10 quốc gia Trung Đông rung chuyển bởi đòn trả đũa của Iran
- Eo biển Hormuz tê liệt, giá dầu tăng sốc
Vị thế quyền lực bất biến của giáo sĩ Tehran
Theo Hiến pháp Cộng hòa Hồi giáo Iran, Lãnh tụ tối cao không đơn thuần là một biểu tượng tôn giáo mà là vị trí nắm giữ quyền kiểm soát tối thượng về chính trị, quân sự và pháp lý. Ông Ali Khamenei là người vạch ra các chính sách chung, đồng thời trực tiếp điều hành các hoạt động tình báo và an ninh quốc gia. Chỉ duy nhất vị lãnh đạo này mới có thẩm quyền tuyên bố chiến tranh hay hòa bình.
Quyền lực của ông còn lan tỏa sâu rộng qua mạng lưới khoảng 2.000 đại diện hiện diện khắp các cơ quan chính phủ. Những người này có quyền can thiệp vào bất kỳ vấn đề nhà nước nào, đôi khi nắm giữ ảnh hưởng mạnh mẽ hơn cả các bộ trưởng thành viên chính phủ. Trong cơ cấu này, Tổng thống chỉ là nhân vật đứng thứ hai, điều hành các công việc hành chính trong giới hạn nghiêm ngặt mà hệ thống giáo sĩ đặt ra.
Từ nhà cách mạng đến người định hình Iran hiện đại
Sinh năm 1939 tại Mashhad, ông Ali Khamenei bắt đầu sự nghiệp là một nhà cách mạng sùng đạo chống lại vương triều Pahlavi. Sau khi trải qua nhiều lần bị bắt giữ và lưu vong, ông trở thành nhân vật then chốt trong cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Ông từng giữ chức Tổng thống hai nhiệm kỳ trước khi được bổ nhiệm làm Lãnh tụ tối cao vào năm 1989 sau cái chết của giáo chủ Khomeini.
Trong hơn ba thập kỷ cầm quyền, ông đã khéo léo củng cố vị thế, đưa chức danh Lãnh tụ tối cao lên đỉnh cao nhất của hệ thống chính trị. Chính sách đối ngoại của ông luôn nhất quán với lập trường chống ảnh hưởng của Mỹ và mở rộng tầm ảnh hưởng của Iran tại khu vực Trung Đông. Di sản của ông là một hệ thống chính trị đan xen chặt chẽ giữa tư tưởng bảo thủ và sự kiểm soát quân sự.
Bài toán kế vị và tương lai nền cộng hòa giáo sĩ
Sự ra đi của ông để lại một khoảng trống quyền lực khổng lồ trong hệ thống chính trị Tehran. Theo lý thuyết, Hội đồng Chuyên gia gồm 86 giáo sĩ sẽ chịu trách nhiệm bầu chọn người kế vị từ trong hàng ngũ của mình. Tuy nhiên, quy trình này trên thực tế chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các nhóm lợi ích và cấu trúc quyền lực mà ông Khamenei đã dày công xây dựng.
Giới phân tích nhận định rằng tương lai của Iran phụ thuộc vào việc liệu hệ thống này có thể tìm được một nhân vật đủ uy tín để duy trì sự cân bằng giữa các phe phái cải cách và bảo thủ hay không. Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị hiện nay, quá trình chuyển giao quyền lực sẽ là thử thách lớn nhất đối với sự ổn định của Cộng hòa Hồi giáo Iran
Theo: Khai Mở
