Long diên hương là gì mà nhiều người truy tìm?

Long diên hương là gì khiến nhiều người tò mò? Sự xuất hiện trong phim mới giúp công chúng hiểu rõ hơn nguồn gốc, giá trị và tính chất hiếm của vật chất này.

Sản phẩm tự nhiên hình thành từ cơ chế bảo vệ ruột cá nhà táng

Bộ phim Truy tìm long diên hương đang gây chú ý tại phòng vé Việt chỉ sau vài ngày công chiếu, đồng thời khiến nhiều khán giả quan tâm đến bản chất long diên hương. Trong phần mở đầu, phim tái hiện biến cố khi chất sáp rắn – vốn được ngư dân xem là vật phẩm mang ý nghĩa bảo hộ từ Nam Hải – bất ngờ biến mất. Sự kiện này mở ra hành trình truy tìm, đồng thời làm dấy lên câu hỏi: long diên hương là gì và vì sao hiếm đến vậy?
Theo Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Anh, long diên hương (ambergris) là sản phẩm tự nhiên hiếm hình thành từ chế độ ăn nhiều mực của cá nhà táng. Khi loài này nuốt phải các bộ phận cứng như mỏ mực và bạch tuộc, chúng có thể làm tổn thương ruột. Để tự bảo vệ, cá nhà táng tiết ra một lớp chất béo sền sệt bao bọc các mảnh cứng. Theo thời gian, khối chất béo này đặc lại thành dạng sáp đặc trưng.
Khi được thải ra biển, khối sáp ban đầu có mùi hôi và màu nâu đen. Quá trình oxy hóa tự nhiên dưới tác động của nắng, nước biển và không khí khiến chúng chuyển sang màu xám tro hoặc vàng nhạt, đồng thời tạo ra hương thơm ấm, ngọt đặc trưng – yếu tố khiến long diên hương trở thành nguyên liệu quý của ngành nước hoa.

Vật chất hiếm trong tự nhiên và cơ chế hình thành đặc biệt

Nghiên cứu của R. Clarke đăng trên Latin American Journal of Aquatic Mammals cho biết chỉ khoảng 1 trong 100 cá thể cá nhà táng có khả năng tạo ra ambergris, cho thấy tính cực kỳ hiếm của vật chất này và việc tìm thấy nó phụ thuộc hoàn toàn vào may mắn.
Clarke cũng chỉ ra rằng chính phần mỏ mực không tiêu hóa là yếu tố kích hoạt chu trình hình thành khối sáp. Một nghiên cứu hóa học tại Đại học Plymouth phân tích các mẫu ambergris trôi dạt cho thấy sự hiện diện của đồng và kẽm tương tự trong thành phần của mực và phần mỏ mực. Nhóm nghiên cứu nhận định điều này củng cố giả thuyết rằng các vật thể cứng trong ruột cá nhà táng đóng vai trò điểm xuất phát trong quá trình tạo long diên hương.
Trong lĩnh vực hương liệu, ambergris được đánh giá cao nhờ khả năng cố định và kéo dài độ bám mùi, thường xuất hiện trong các dòng nước hoa cao cấp. Giá trị kinh tế lớn của long diên hương phụ thuộc vào trọng lượng, độ tinh luyện và chất lượng hương, có thể đạt tới hàng chục nghìn USD mỗi kg.

Giá trị văn hóa, nghiên cứu và quy định bảo tồn

Long diên hương gắn với đời sống văn hóa của ngư dân ven biển Việt Nam, nơi vật phẩm này được xem như “lộc biển”, biểu tượng của may mắn và bình an. Nhiều ngư dân tin rằng người nhặt được long diên hương sẽ gặp thuận lợi trong đánh bắt, vì vậy giá trị tinh thần của nó song hành với giá trị kinh tế.
Trong y học cổ truyền, long diên hương từng được dùng trong một số bài thuốc dân gian ở phương Đông và Ả Rập. Tuy nhiên, giới khoa học hiện đại cho rằng chưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả y học và cần thêm các nghiên cứu sâu hơn.
Một nghiên cứu năm 2025 trên nền tảng ResearchGate phát hiện thụ thể mùi đặc biệt tương tác với thành phần chủ chốt của ambergris, giúp giải thích rõ hơn cơ chế tạo mùi nhưng chưa liên quan hiệu quả điều trị. Một nghiên cứu khác mang tên DNA preserved in jetsam whale ambergris cho thấy ambergris trôi dạt vẫn lưu giữ ADN của cá nhà táng, mở ra khả năng sử dụng làm nguồn dữ liệu sinh học để nghiên cứu hệ sinh thái biển.
Do cá voi là loài được bảo vệ tại nhiều quốc gia, việc khai thác trực tiếp từ cá nhà táng bị cấm hoàn toàn. Nguồn long diên hương hợp pháp hiện nay chủ yếu đến từ các khối trôi tự nhiên trên đại dương. Các nhà môi trường khuyến cáo cần giám sát chặt chẽ thương mại hóa ambergris nhằm tránh tạo động lực săn bắt cá voi.

Theo: Dân Trí