Việc dỡ bỏ phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz được giới quan sát đánh giá là động thái quan trọng nhưng vẫn đi kèm nhiều điều kiện mang tính áp đặt.
- Israel và Liên hợp quốc: Đằng sau quyết định cắt đứt mọi liên lạc
- Mỹ chi hơn 95 tỷ USD cho chiến dịch quân sự tại Iran
- Thỏa thuận Mỹ – Iran: Tổng thống Trump xác lập lằn ranh đỏ đối với phía Tehran
Tác động của lệnh phong tỏa đối với lưu thông hàng hải quốc tế
Vào ngày 29/5 trên mạng xã hội Truth Social Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra một tuyên bố có thể thay đổi cục diện địa chính trị tại Trung Đông. Ông thông báo việc chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng biển của Iran một biện pháp vốn đã gây tê liệt hoạt động hàng hải trong khu vực từ ngày 13/4. Động thái này cho phép các tàu thuyền vốn bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz trong nhiều tuần qua có thể bắt đầu rời đi đánh dấu một sự hạ nhiệt tạm thời trong quan hệ song phương.
Theo giới phân tích lệnh phong tỏa này là đỉnh điểm của cuộc xung đột bắt đầu từ cuối tháng 2 dẫn đến việc hình ảnh vệ tinh ghi nhận lưu lượng tàu bè qua eo biển Hormuz gần như bằng không. Phía Iran trước đó đã đáp trả bằng cách đe dọa áp đặt các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn và thậm chí dự định thu phí vận tải để bù đắp thiệt hại kinh tế. Tuy nhiên Washington đã đặt ra điều kiện tiên quyết là eo biển phải mở cửa hoàn toàn không thu phí và đảm bảo không có bất kỳ hạn chế nào đối với tàu bè qua lại theo cả hai hướng.
Một chi tiết đáng chú ý là yêu cầu của Mỹ về việc vô hiệu hóa toàn bộ hệ thống thủy lôi tại khu vực eo biển này để đảm bảo an toàn cho các tàu vận tải. Ông Trump cho biết Mỹ đã sử dụng các tàu quét mìn công nghệ cao để kích nổ nhiều loại thủy lôi và yêu cầu Iran phải hoàn tất công việc này đối với số lượng còn lại. Giới quan sát nhận định rằng đây là một bước đi nhằm tái lập quyền kiểm soát của Mỹ đối với các tuyến đường thương mại huyết mạch đồng thời loại bỏ các công cụ gây áp lực của Tehran trên biển.
Thách thức trong việc kiểm soát kho vật liệu phóng xạ dưới lòng đất
Bên cạnh các vấn đề hàng hải điểm mấu chốt của thỏa thuận mới nằm ở kho uranium làm giàu của Iran vốn đang được Tehran bảo vệ nghiêm ngặt. Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế Iran hiện có hơn 400kg uranium làm giàu ở mức 60% mức độ mà Washington coi là lằn ranh đỏ cho việc chế tạo vũ khí hạt nhân. Tổng thống Mỹ nhấn mạnh rằng Iran phải chấp nhận việc khai quật và tiêu hủy hoàn toàn số “bụi hạt nhân” này dưới sự giám sát trực tiếp của các tổ chức quốc tế và sự hỗ trợ kỹ thuật từ phía Mỹ.
Kế hoạch tiêu hủy này liên quan đến các cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng núi vốn từng bị hư hại nặng nề sau các cuộc tấn công bằng máy bay ném bom B-2 cách đây 11 tháng. Ông Trump khẳng định chỉ có Mỹ và Trung Quốc là hai quốc gia sở hữu đủ công nghệ để thực hiện việc khai quật và xử lý số vật liệu phóng xạ này một cách an toàn. Đây được coi là một yêu cầu kỹ thuật cực kỳ phức tạp đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên tham gia nhằm ngăn chặn hoàn toàn nguy cơ Iran phát triển bom hạt nhân trong tương lai.
Cuối cùng tương lai của quan hệ Mỹ – Iran vẫn còn phụ thuộc vào kết quả của cuộc họp tại phòng Tình huống do Tổng thống Trump trực tiếp chủ trì. Ông cho biết các vấn đề phụ đã được nhất trí nhưng mọi quyết định cuối cùng và các giao dịch tài chính sẽ được giữ lại cho đến khi có thông báo tiếp theo. Trong khi Iran vẫn khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích hòa bình thì cộng đồng quốc tế đang chờ xem liệu Tehran có chấp nhận những điều kiện khắt khe này để đổi lấy việc dỡ bỏ hoàn toàn sự cô lập hay không.
Theo Báo Dân trí
